## جایگاه حضرت عیسی در قرآن و نفی خاتمیت

حضرت عیسی، پیامبری از سلسلۀ انبیای بنی‌اسرائیل، در هیچ‌یک از سه عرصۀ نبوت، ولایت یا امامت دارای خاتمیت نیست. دین او ادامۀ دیانت موسی بود و رسالتش تبیین همان شریعت و بشارت به آمدن خاتم‌الانبیاء. قرآن کریم او را به‌عنوان عبدالله، نبی، رسول و مبشر به احمد معرفی می‌کند بدون آنکه به خاتمیت اشاره‌ای داشته باشد.

آیۀ شریفۀ «وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَٰكِنْ شُبِّهَ لَهُمْ» (نساء: ۱۵۷) نفی قتل و صلب عیسی را تأیید می‌کند: او را نکشتند و به دار نیاویختند، بلکه برایشان شبهه افتاد. این آیه تنها همین نفی را اثبات می‌کند و اشاره‌ای به حیات کنونی یا صعود او ندارد. هرگونه ادعای خاتمیت یا صعود باید مستند به نصوص معتبر باشد که فاقد چنین مستندی است.

تفسیر المیزان (ج۳، ذیل سورۀ آل‌عمران) بیش از بیست‌ودو صفت قرآنی برای عیسی برمی‌شمارد: عبدالله، نبی، رسول به بنی‌اسرائیل، صاحب شریعت و کتاب، کلمه‌الله، روح من‌الله، امام، مبشر به احمد، وجیه در دنیا و آخرت، و از مقربین. در هیچ‌یک از این صفات خاتمیت مطرح نیست؛ تأکید بر نقش واسطه‌ای او در خدمت به شریعت موسی و بشارت به پیامبر خاتم است.

## انحرافات دیانت مسیحی و دوری از قداست اولیه

حضرت عیسی و مادرش مریم از چهره‌های والامقام ادیان الهی‌اند. دیانت مسیحی در آغاز با قداست این دو پیوند داشت، اما به‌تدریج به خرافات و انحرافات آلوده شد. این انحرافات از حواریون به اناجیل و از آن‌ها به بناجیل کشیده شد و سپس تحت تأثیر قدرت سیاسی و تمدن مادی غرب، به‌ویژه در آمریکا، به ابزار فسق و فجور تبدیل گردید. از سی‌وپنج کتاب منسوب به دیانت مسیحی، بسیاری جعلی یا تحریف‌شده است و کنگره‌های مسیحی پیوسته در تصحیح آن‌ها کوشیده‌اند، اما این تصحیحات نیز تحت تأثیر ملاحظات سیاسی و دنیوی قرار گرفته است.

قرآن کریم قداست مریم و عیسی را نشان می‌دهد. مریم زیر سرپرستی زکریا بود و رزق او از جانب خداوند تأمین می‌شد. این قداست در تضاد با خرافاتی است که دیانت مسیحی به عیسی و مادرش نسبت داده است.

## نقد ادعای خاتمیت ابن‌عربی

محی‌الدین ابن‌عربی از نوابغ عرفان اسلامی است و کتاب فصوص الحکم جایگاه رفیعی در عرفان نظری دارد. اما ادعای خاتمیت او در ولایت فاقد هرگونه سند قرآنی یا روایی است. نبوت و امامت از جانب خداوند تعیین می‌شوند و امری زمینی نیستند. ابن‌عربی هرچند عارفی بزرگ، صاحب کشف و دارای کرامات است، اما هیچ برتری خاصی نسبت به دیگر اولیای الهی ندارد که او را شایستۀ خاتمیت سازد.

این نقد به‌معنای انکار عظمت ابن‌عربی یا فصوص الحکم نیست، بلکه زواید و خرافات را از حقیقت عرفان او جدا می‌کند. فصوص الحکم با وجود برخی اشکالات همچنان اثری گران‌سنگ در عرفان است، اما ادعاهای بی‌اساس باید با دقت نقد شوند تا حقیقت دین از تحریف مصون بماند.

ابن‌عربی مدعی است که حضرت عیسی به دلیل رؤیت دو خشت در خواب خاتم‌الاولیاء است. این ادعا فاقد هرگونه سند معتبر قرآنی یا روایی است. هیچ روایتی دال بر خواب‌دیدن عیسی یا لزوم رؤیت خواب برای ولایت وجود ندارد. ولایت از جانب خداوند اعطا می‌شود و به رؤیت خواب وابسته نیست. ادعای اینکه هر ولی باید خوابی ببیند عرفان را از اصالت خود دور می‌کند.

همچنین ادعای ابن‌عربی مبنی بر اینکه عیسی به دلیل تبعیت ظاهری از شریعت خاتم‌الرسل خاتم‌الاولیاء است بی‌اساس است. عیسی در زمان خود تابع شریعت موسی بود و هیچ سندی بر تبعیت او از شریعت خاتم‌الرسل وجود ندارد. حتی اگر فرض شود که عیسی در آخرالزمان بازگردد و تابع شریعت نبوی باشد، این امر با خاتمیت او سازگار نیست، زیرا خاتمیت مقامی است که به تکمیل رسالت یا ولایت اشاره دارد، نه تبعیت از شریعت دیگر.

## نقد تمثیل خشت طلا و نقره

تمثیل خشت طلا و نقره که در برخی تعابیر عرفانی برای تمایز میان نبوت و ولایت به کار رفته فاقد پشتوانه است. پیامبر اکرم در حدیثی فرمودند: «مَثَل من و انبیا مانند دیواری است که یک خشت آن کم است.» این تمثیل صرفاً به تکمیل نبوت اشاره دارد و سخنی از طلا یا نقره در آن نیست. افزودن تعابیر مادی مانند طلا برای ولایت و نقره برای رسالت تحریفی بی‌اساس است که با حقیقت معنوی اسلام ناسازگار است.

رسالت به دلیل ارتباط با خلق و تبیین احکام ممکن است با محدودیت‌های خلقی همراه باشد، اما ولایت نوری الهی و خالص است. استفاده از تعابیر مادی مانند طلا و نقره، که ارزشی دنیوی دارند، برای تبیین این مفاهیم معنوی حقیقت را پنهان می‌کند. این تمثیل از خرافاتی است که به عرفان ابن‌عربی نسبت داده شده و نیازمند تصحیح است.

## نقد خرافات در دیانت مسیحی و ضرورت پیرایه‌شناسی

دیانت مسیحی در آغاز با قداست عیسی و مریم پیوند داشت، اما به خرافات و انحرافات آلوده شد. مفهوم فداء در مسیحیت گناه را با پرداخت پول یا عمل خاصی بخشودنی می‌داند و فاقد پشتوانۀ معنوی است. این مفهوم با شفاعت انبیا در اسلام، که مبتنی بر توبه و اصلاح نفس است، تفاوت بنیادین دارد. فداء به سوءاستفاده‌های اقتصادی منجر شده و روحانیون مسیحی را به بهره‌کشی از پیروان کشانده است.

در مقابل، کفاره در اسلام برای اصلاح فرد و جامعه طراحی شده و با توبه همراه است. این کفاره به فقرا و مساکین اختصاص می‌یابد، نه به روحانیون، و هدف آن تقویت عدالت اجتماعی است. این تفاوت نظام اخلاقی اسلام را از مسیحیت تحریف‌شده متمایز می‌کند.

برای حفظ اصالت دین اسلام و جداسازی آن از خرافات، تأسیس رشته‌ای به نام پیرایه‌شناسی ضروری است. این رشته با بررسی سند، رجال، درایه، و تطبیق با عقل و عصمت، زواید و تحریفات را از دین جدا می‌کند. ادعاهایی مانند حیات عیسی، صعود او به آسمان، یا بازگشت او در آخرالزمان نیازمند مستندات معتبر است. قرآن کریم جز نفی قتل و صلب سخنی از این امور ندارد و هرگونه ادعای فراتر از آن باید با دقت بررسی شود.

پیرایه‌شناسی با تکیه بر عقل، قرآن، و سنت معتبر می‌تواند اسلام را از آلودگی به خرافات مصون دارد. این رشته با تربیت متفکرانی آشنا به علوم دینی توانایی نقد علمی و روشمند متون دینی را فراهم می‌آورد و از پذیرش ادعاهای بی‌اساس جلوگیری می‌کند.

## نقش علامه طباطبایی در تبیین معارف اسلامی

علامه طباطبایی در فقه، اصول، فلسفه، عرفان، و علوم اجتماعی متفکری جامع و وارسته بود. تفسیر المیزان دیدگاه‌هایی مدرن، پخته و منسجم در برابر تحریفات ادیان ارائه می‌دهد. این تفسیر با تبیین جایگاه عیسی و مریم در قرآن کریم خرافات مسیحی را نقد کرده و حقیقت اسلامی را روشن می‌کند.

علامه با تسلط بر علوم نقلی و عقلی راه را برای فهم عمیق معارف دینی هموار کرد. دیدگاه‌های او مکمل عملی عالمان دینی برجسته بود و نشان‌دهندۀ قرابت فکری او با آرمان‌های والای اسلام است. المیزان معارف ناب شیعی را بازتاب می‌دهد و از تحریفات مصون می‌دارد.

## نقد ادعای حیات و بازگشت عیسی

ادعای زنده بودن حضرت عیسی، صعود او به آسمان، یا بازگشت او در آخرالزمان فاقد مستندات معتبر قرآنی و روایی است. قرآن کریم تنها نفی قتل و صلب او را تأیید می‌کند و سخنی از حیات کنونی یا صعود او به آسمان ندارد. آیۀ «أَسْرَىٰ بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَىٰ الْمَسْجِدِ الْأَقْصَىٰ» (اسراء: ۱) به معراج پیامبر اشاره دارد: منزه است آن که بنده‌اش را شبانگاه از مسجدالحرام به مسجدالاقصی برد. این آیه محدود به معراج پیامبر است و افزودن جزئیات غیرمستند مانند صعود به عرش یا لوح از خرافات است.

حتی اگر فرض شود که عیسی در آخرالزمان بازگردد و تابع شریعت خاتم‌الرسل باشد، این امر با خاتمیت او سازگار نیست. خاتمیت مقامی است که به تکمیل رسالت یا ولایت اشاره دارد، نه تبعیت از شریعت دیگر. این ادعاها نیازمند بررسی دقیق در رشتۀ پیرایه‌شناسی است تا از تحریف دین جلوگیری شود.

## نتیجه‌گیری

این نوشتار به نقد سه موضوع کلیدی در فصوص الحکم ابن‌عربی پرداخت: نفی خاتمیت حضرت عیسی، نفی خاتمیت محی‌الدین ابن‌عربی، و نقد تمثیل خشت طلا و نقره. حضرت عیسی به‌عنوان پیامبری از انبیای بنی‌اسرائیل تابع شریعت موسی و مبشر خاتم‌الرسل بود و هیچ خاتمیتی ندارد. ادعای خاتمیت ابن‌عربی و رؤیت لبنتین فاقد مستندات معتبر است و تمثیل خشت طلا و نقره تحریفی بی‌اساس در عرفان اسلامی به شمار می‌رود. تفسیر المیزان با تبیین جایگاه قرآنی عیسی خرافات را از حقیقت دین جدا می‌کند. پیشنهاد تأسیس رشتۀ پیرایه‌شناسی راهی برای حفظ اصالت اسلام و جداسازی آن از زواید و خرافات ارائه می‌دهد.

― متن به پایان رسید.