# تأملاتی در نور، شکل و حرکات سماوی

## نور مجرد و نور مادی: تمایز مبنایی

اشکالی که در باب شکل‌پذیری نور مطرح است این است که نور، از آن حیث که نور است، اقتضای شکل ندارد؛ چنان‌که ارواح نوریه و دیگر مراتب تجرد، فاقد شکل‌اند. این اشکال بر تمایز بنیادین میان نور مجرد و نور مادی استوار است. نور در مرتبه تجرد، به دلیل فقدان ابعاد مادی، اعم از طول، عرض و عمق، قابلیت پذیرش شکل راندارد و تنها در ظرف تجرد معنا می‌یابد. در پاسخ به این اشکال، باید توجه داشت که شکل در نور مادی، امری عارضی است که به آن ملحق می‌شود؛ نور مادی، به دلیل قرار گرفتن در ظرف جسم، ناگزیر از پذیرش شکل است، و این شکل از شرایط جسمانی ناشی می‌شود نه از ذات نور. افزون بر این، نقدی بنیادی‌تر نیز بر اشکال اولیه وارد است: نور مادی، برخلاف نور مجرد، ذاتاً دارای شکل است، زیرا جسم است و هر جسم، به اقتضای طبیعت خود، از شکل برخوردار است. خطای اشکال اولیه، از خلط میان نور مجرد و مادی ناشی می‌شود.

## شکل دایره‌ای نور و اقتضای بساطت

دایره در ساختار هستی‌شناسانه عرفان نظری به مثابه ابسط الاشکال، تجلی وحدت و بساطت ذاتی است. شکل دایره‌ای نور مادی، به‌ویژه در خورشید، از دو منشأ ناشی می‌شود: از یک سو، طبیعت محل آن یعنی کرویت اجسام سماوی؛ از سوی دیگر، بساطت ذاتی نور که آن را به مظهر احدیت تبدیل می‌کند. اشکال کثیرالاضلاع مانند مثلث و مربع، به دلیل تعدد زوایا و اضلاع، با این بساطت ناسازگارند؛ حال آنکه دایره در فقدان زوایا و تساوی جمیع نقاط محیط با مرکز، مناسب‌ترین شکل برای تجلی نور احدی است.

## جسم طبیعی و جسم تعلیمی

تمایز میان جسم طبیعی و جسم تعلیمی از دیگر مسائل مرتبط با این بحث است. جسم طبیعی، که دارای ابعاد سه‌گانه طول، عرض و عمق است، ذاتاً از شکل برخوردار است. در مقابل، جسم تعلیمی اشکالی چون دایره، مثلث و مربع را به صورت عارضی می‌پذیرد؛ چنان‌که ماده‌ای خمیرمانند را می‌توان