## احدیت و تجلی آن در انسان کامل

احدیت مقام وحدت ذاتی حق است که فراتر از کثرت اسما و صفات، در انسان کامل به ظهور می‌رسد. این مقام جایگاهی است که امر الهی در وجود انسان متجلی شده و او را به مظهر کامل صفات ربوبی تبدیل می‌سازد. اگر موانع و غفلت‌ها استمرار نیابند، انسان به مرتبه‌ای می‌رسد که احدیت الهی در او آشکار می‌شود. احدیت در قلب انسان کامل می‌درخشد و او را به مقامی می‌رساند که تمامی اعمالش، از خوردن غذا تا عبادت، با نیت قربت به خدا انجام می‌شود. این وحدت، که در آیه «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» (بگو او خداوند یکتاست) متجلی است، نشانه یگانگی ذات حق است که انسان کامل به‌عنوان مظهر آن، در تمامی شؤون وجودی‌اش آن را بازتاب می‌دهد.

انسان کامل به‌عنوان مظهر احدیت، واسطه‌ای است که صفات و احکام الهی در او متجلی می‌شود. این تجلی به‌گونه‌ای است که حتی موانع و مشکلات، به دلیل گذرا بودن، نمی‌توانند مانع از تحقق این مقام شوند. انسان کامل صفات ربوبی را در خود جاری می‌سازد و اعمالش، از امور روزمره تا عبادات، همگی در راستای قربت به خدا قرار می‌گیرند. این مقام نتیجه تهذیب نفس و وصول به قرب الهی است. انسان کامل با تخلق به اخلاق الهی به مرتبه‌ای می‌رسد که صفات رحمانیت، رحیمیت و سایر صفات ربوبی در او متبلور می‌شود. این تخلق نه‌تنها در عبادات، بلکه در تمامی شؤون زندگی او جاری است.

تنوع در تجلیات الهی به تفاوت در احکام و آثار موجودات اشاره دارد. عسل و خرما هرچند هر دو شیرین‌اند، اما آثار متفاوتی دارند؛ و زهر با تلخی خود، کیمیای دیگری می‌آفریند. انسان کامل به دلیل وصول به مقام احدیت، این تنوع را درک کرده و صفات الهی را در وجود خود متجلی می‌سازد. هر موجود با احکام و آثار خاص خود، بخشی از تجلیات الهی را نمایان می‌سازد. انسان کامل این تفاوت‌ها را در خود جمع کرده و به وحدت الهی بازمی‌گرداند.

## وحدت نیت در تمامی اعمال

در مسیر وصول به احدیت، موانعی نظیر دشواری در تمییز حالات عرفانی ممکن است پدید آید. این موانع نمی‌توانند مانع دائمی در مسیر سالک باشند. انسان کامل با غلبه بر این مشکلات به تجلی احدیت دست می‌یابد. این مشکلات، که گاه در کشف یا نظر عرفانی رخ می‌دهند، به دلیل گذرا بودن، نمی‌توانند سد راه وصول به مقام احدیت شوند.

انسان کامل در تمامی شؤون زندگی‌اش نیت قربت به خدا را جاری می‌سازد. این وحدت نیت او را از انسان عادی متمایز می‌کند. حتی امور روزمره نظیر خوردن غذا یا شستن لباس در نزد او به عبادت تبدیل می‌شود. این وحدت نیت با آیه «وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ» (و جز این به ایشان فرمان داده نشده بود که خدا را بپرستند و دین را برای او خالص گردانند) هم‌خوانی دارد. انسان کامل تمامی اعمالش را به نیت قربت به خدا انجام می‌دهد.

شستن لباس از سوی زنی که با نیت خالص این کار را انجام می‌دهد، به‌عنوان عملی عبادی شناخته می‌شود. تشت و سجاده هر دو محراب قرب الهی‌اند. در عرفان اسلامی عبادت به اعمال صوری محدود نمی‌شود. هر عملی اگر با نیت خالص انجام شود، به عبادت تبدیل می‌گردد. انسان کامل با این نگرش تمامی شؤون زندگی‌اش را به محرابی برای عبادت بدل می‌سازد.

مؤمن کامل در یک عمل چندین نیت الهی را جای می‌دهد. ورود به مسجد نه‌تنها برای نماز، بلکه برای دوری از شیطان، تزئین مسجد و پرهیز از تکبر انجام می‌شود. این تعدد نیات نشانه عمق معرفت انسان کامل است. او با معرفت عمیق در هر عمل چندین نیت الهی را جمع می‌کند و از این‌رو اعمالش به مرتبه‌ای والا می‌رسد.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام به‌عنوان مصداق بارز انسان کامل، تمامی اعمال زندگی از ازدواج تا عبادت را با نیت قربت انجام می‌داد. او با وجود حضور در دنیا از آلودگی به آن مصون بود.

## رابطه متقابل انسان کامل و حق

عشق الهی نیروی محرکه‌ای است که انسان کامل را به انجام تمامی اعمال با نیت قربت وامی‌دارد. این عشق تمامی اعمال انسان را به سوی خدا جهت می‌دهد، حتی در امور روزمره نظیر تأمین معاش خانواده. انسان کامل با این عشق از انگیزه‌های نفسانی آزاد شده و تمامی اعمالش به عشق خدا انجام می‌شود. این وحدت نشانه تحقق احدیت در وجود اوست.

انسان کامل به مقامی می‌رسد که حضور الهی را در وجود خود و در همه‌چیز مشاهده می‌کند: «رزقت الحضور مع الحق فی نفسک فی کل شیء» (روزی حضور با حق در نفست و در همه‌چیز به تو داده شد). این حضور نتیجه رزق الهی است که انسان را به درک وحدت در کثرت می‌رساند. حضور مع‌الحق شهود دائمی خداوند در تمامی شؤون وجودی و در همه موجودات است که انسان کامل به آن دست می‌یابد.

انسان کامل صفات الهی را در خود متجلی می‌سازد و خداوند نیز آینه احوال اوست: «من انک مرآة ذاته و هو مرآة احوالک» (از آنجا که تو آینه ذات او هستی و او آینه احوال تو است). این رابطه متقابل نشانه کمال وجودی انسان است که در آن انسان و خدا به‌صورت متقابل در یکدیگر متجلی می‌شوند. این رابطه عمیق میان انسان کامل و ذات حق را نشان می‌دهد. انسان مظهر صفات الهی است و خداوند مظهر احوال انسان کامل.

سلطنت الهی بر انسان کامل به دلیل یقین او به حکمت الهی در وجودش برقرار است: «و کانت له السلطنة بمفرده علیک لجزمک بان صورک الحکامة» (و سلطنت به‌تنهایی برای او بر تو برقرار شد زیرا یقین داری که او تو را با حکمت صورت‌بندی کرد). این سلطنت او را از سلطه غیر خدا مصون می‌دارد. عشق به خدا انسان را از هر حکمی جز حکم الهی آزاد می‌کند: «بتشوقک له و لم یغلب علیک حکم غیره» (با شوق تو به او و حکم غیر او بر تو غلبه نکرد). این مقام انسان کامل را از نفوذ غیر خدا مصون می‌دارد و او را تحت سلطنت یگانه حق قرار می‌دهد.

نشانه انسان کامل در یکی از دو نوع توجه (توجه حق به خلق یا خلق به حق) یا جمع بین آنهاست: «و آیة ذلک احد التنوعین او الجمع بینهما و هما تنوعک» (و نشانه آن یکی از دو گونه یا جمع میان آنهاست و آن دو گونگی تو است). این توجه به معنای ظهور حق در انسان و ظهور انسان در حق است. توجه حق به عالم از طریق تأثیر و ایجاد و توجه عالم به حق از طریق قبول و تمکین در انسان کامل متجلی می‌شود. انسان کامل با جمع بین توجه حق به خلق و خلق به حق به مظهر کامل صفات الهی تبدیل می‌شود.

― متن به پایان رسید.