# انسان کامل در افق جامعیت وجودی

## مقام نصرت در دایره مشیت

انسان کامل در عرفان نظری مظهر تام اسما و صفات حق است که در محیط مشیت الهی قرار می‌گیرد. «الْخَامِسَ عَشَرَ: أَنَّهُ يَنْصُرُ نَفْسَهُ بِكَ مِنْ حَيْثُ كَيْنُونَتِهِ فِي دَائِرَتِكَ الَّتِي لَا يَقَعُ فِيهَا إِلَّا مَا شِئْتَ» بدین معناست که حق وجود انسان کامل را در ظرف مشیت خویش یاری می‌کند و در این دایره جز مراد حق تحقق نمی‌یابد. این نصرت از موضع تسلیم و رضای انسان کامل نسبت به اراده حق سرچشمه می‌گیرد. انسان کامل در این افق به آیینه‌ای بدل می‌شود که نور حق را بازمی‌تاباند و در تعامل با دوست و دشمن به تحقق مقاصد الهی می‌پردازد. این مقام او را به موجودی می‌بدل می‌سازد که در میدان عمل با حکمت و بصیرت به هدایت و اصلاح جامعه می‌پردازد.

## جامعیت وجودی و امت بودن

انسان کامل فراتر از فردیت صرف است. قرآن کریم حضرت ابراهیم علیه‌السلام را «أُمَّةً وَاحِدَةً» نامیده است و این تعبیر بر انسان کامل نیز منطبق می‌شود. او امت است نه به معنای انفرادی بلکه به مثابه مجموعه‌ای از تمام ابعاد وجودی که دوست و دشمن و خیر و شر را در خود جای می‌دهد. این جامعیت انسان کامل را به شهری می‌ماند که اتاق‌های گوناگون را در خود دارد یا بازاری که کالاهای متنوع از نیک و بد در آن یافت می‌شود. این افق وجودی انسان کامل را به مظهری از اسما و صفات الهی بدل می‌سازد که اضداد را در خود تجمیع کرده و در تعامل با آنها حکمت الهی را متجلی می‌کند.

این رویکرد تصور نادرست از انسان کامل به عنوان فردی منزوی را نفی می‌کند. او مظهر شهر یا محله‌ای است که عناصر متضاد را در خود جای داده و با بصیرت آنها را در مسیر کمال هدایت می‌کند. این جامعیت به انسان کامل امکان می‌دهد تا در میدان تضادها و تقابل‌ها با حکمت و قدرت به تعامل و اصلاح بپردازد.

## دشمن‌پروری و حکمت تعامل با اضداد

یکی از ویژگی‌های انسان کامل دشمن‌پروری و دشمن‌ستیزی اوست. او همچون حق که در قرآن به شیطان و کفار میدان داده به دشمنان خود فرصت بروز و ظهور می‌بخشد. این دشمن‌پروری از حکمت الهی سرچشمه می‌گیرد که انسان کامل را به محکی برای آزمون و اصلاح خلق بدل می‌سازد. دشمن از وجود انسان کامل بهره می‌گیرد اما به دلیل خودبینی و جهل او را نمی‌پذیرد. انسان کامل با شفقت و بصیرت بر نقص دشمن می‌گرید در حالی که دشمن در جهل خود می‌خندد.

این تقابل به جذابیت و عظمت انسان کامل اشاره دارد. او با پرورش دشمن او را در معرض آزمون قرار می‌دهد تا به سوی حقیقت هدایت شود. این ویژگی انسان کامل را به مظهری از جلال و جمال الهی بدل می‌کند که در میدان تضادها با حکمت عمل می‌کند.

## اولیا به مثابه میخ‌های زمین

اولیای خدا در عرفان نظری میخ‌های زمین هستند که دین الهی را از زوال حفظ می‌کنند. این تعبیر به نقش استوار و پایدار انسان کامل در حفظ حقیقت و هدایت خلق اشاره دارد. آنها حتی در دشوارترین شرایط مانع از نابودی دین می‌شوند. این پایداری ریشه در بصیرت و تسلیم آنها نسبت به اراده الهی دارد که در دایره مشیت با قدرت و حکمت عمل می‌کنند.

بلال و سلمان نمونه‌های تاریخی این نقش هستند. بلال با وجود سادگی و فقدان حسب و نسب به دلیل اخلاص و صفا از اولیای خدا شد. سلمان نیز با قرب خاص خود که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله او را «مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ» نامید نمونه‌ای از جامعیت و نزدیکی به حقیقت است. این نمونه‌ها به تنوع و جامعیت اولیای خدا اشاره دارند که در هر ظرف و مکانی محور هدایت و تحول هستند.

## رابطه پویای انسان کامل با دوستان و دشمنان

اولیای خدا با دوستان و دشمنان خود در همه عالم در تعامل‌اند. این پراکندگی جهانی به تأثیر فراگیر انسان کامل اشاره دارد. او با همه در تعامل است و از همه بی‌نیاز. دوستان و دشمنان همچون بدن او هستند؛ با آنها همراه است اما از تعلقات نفسانی منزه. این رابطه پویا انسان کامل را به محوری برای هدایت و اصلاح خلق بدل می‌سازد که با شفقت و حکمت در میدان تضادها عمل می‌کند.

مقایسه حر و شمر این تعامل را نشان می‌دهد. حر با صفا و شهامت در برابر خباثت و خشونت شمر قرار داشت. حر با بصیرت و تسلیم در دایره الهی به نصرت رسید در حالی که شمر به دلیل جهل و خودبینی در ورطه سقوط فرو رفت. این تفاوت به نقش نطفه و لقمه و تربیت و تقدیر الهی در عاقبت انسان اشاره دارد.

## ستر و تقوا در مقام تمکین

انسان کامل با درع ستر و تقوا خود را از عامه پنهان می‌کند و با ادب و حیا در برابر پروردگار می‌ایستد. «قَدْ تَدَرَّعْتَ مِنَ الْعَامَّةِ بِدِرْعِ السِّتْرِ وَ التَّقْوَى وَ تَسَرْبَلْتَ بِسِرْبَالِ الْأَدَبِ مَعَ رَبِّكَ وَ الْحَيَاءِ مِنْهُ» بدین معناست که او حسن‌ها و عیوب را از دید دیگران پنهان می‌کند تا حقیقت کامل او آشکار نشود. انسان کامل با این حکمت از خودنمایی پرهیز کرده و خلق را به تدریج به سوی حقیقت هدایت می‌کند.

این ویژگی انسان کامل را از خودبینی و تکبر دور می‌سازد. او با ادب و حیا در مقام تمکین قرار دارد و با تسلیم و رضا مراد الهی را می‌پذیرد. این ستر گوهر وجودی او را از چشم ناپاکان محفوظ می‌دارد و در عین حال درخشش نور هدایتش را به سوی اهل بصیرت متجلی می‌سازد.

## تنوع شئونی و تلوین در ظهورات

انسان کامل در شئون گوناگون الهی با تنوع و رنگارنگی عمل می‌کند. او در عبادت و جهاد و کمک و دیگر عرصه‌ها با حکمت و جامعیت از پروردگار پیروی می‌کند. این تنوع به معنای انطباق با مقتضیات الهی است که انسان کامل را به موجودی چندبعدی و جامع بدل می‌سازد. او در هر میدان مظهر اسما و صفات الهی است و با بصیرت در مسیر مراد حق گام برمی‌دارد.

این تنوع رنگ‌های گوناگون را در یک نقاشی عظیم به نمایش می‌گذارد که هر یک جلوه‌ای از زیبایی الهی است. انسان کامل با این رنگارنگی خلق را در مسیر کمال هدایت می‌کند و در هر شأن حکمت و قدرت الهی را متجلی می‌سازد.

## گریه و خنده در مقام بصیرت

ویژگی دیگر انسان کامل گریه بر محجوبان از سر شفقت و خنده از سر تعجب نسبت به جهل آنهاست. او بر نقص و قصور خلق می‌گرید و از فرو رفتن آنها در گمراهی در شگفت می‌شود. این گریه و خنده از مقام بصیرت و تمکین او سرچشمه می‌گیرد نه از اضداد نفسانی. انسان کامل منزه از جهل و انهدام فراتر از متقابلین قرار دارد و در مقام عظما مظهر صفات کامل الهی است.

این ویژگی انسان کامل را به آیینه‌ای از رحمت و حکمت الهی معرفی می‌کند که با شفقت خلق را در آغوش می‌گیرد و با بصیرت از جهل آنها در شگفت می‌ماند. او در این تعامل نور هدایت را به سوی خلق جاری می‌سازد.

## افق جامعیت

انسان کامل در عرفان نظری مظهر تام اسما و صفات الهی است که در دایره مشیت پروردگار با جامعیت و حکمت عمل می‌کند. او تجلی جامعه و بازار و شهری است که اضداد را در خود جای داده و با بصیرت به هدایت و اصلاح خلق می‌پردازد. دشمن‌پروری و دشمن‌ستیزی او حکمت الهی را در تعامل با خلق متجلی می‌سازد. اولیای خدا با ستر و تقوا و تنوع در شئون دین الهی را حفظ کرده و با تسلیم و رضا در مقام تمکین قرار دارند. این تبیین انسان کامل را محوری برای تحول و هدایت خلق معرفی می‌کند که در میدان تضادها با شفقت و حکمت نور حقیقت را می‌گستراند.

― متن به پایان رسید.