## انسان کامل و مسامطه با افق الهی

انسان کامل در عرفان نظری به مثابه محور ظهور حق و مدار اداره عالم می‌باشد. این مقام از چنان رفعتی برخوردار است که تبیین آن حتی در آثار عارفان بزرگ نیز به اجمال گراییده است. انسان کامل بستر ظهور ذات الهی است که عالم از طریق او فیض وجود می‌یابد. چینش وجودی او با سایر انسان‌ها تفاوت بنیادین دارد؛ او در هم‌سویی کامل با اقتضای حق قرار دارد و بر تمامی مراتب هستی احاطه می‌یابد.

## مراتب سلوک و تحول دستگاه نفسانی

سالکان عرفانی در دو مرتبه متوسط و عالی قابل تمییزاند. مرتبه متوسط عرصه اراده، تصمیم و تعشق است. سالک در این مرتبه با اتکا به اراده خویش به اعجاز و کرامت دست می‌یابد و توانایی‌هایی را اعمال می‌کند که هنوز رنگ نفسانی دارد. اما مرتبه عالی فراتر از اراده نفسانی است و بستر ظهور حق می‌باشد. در این مرتبه نزول اجلال الهی، وجود انسان کامل را به ظرف ظهور الهی بدل می‌کند و تمامی امکانات نفسانی‌اش تعطیل، مطوی یا منقمر می‌گردد. این نزول تجلی ذات حق در وجود انسان کامل است که دستگاه نفسانی او را به دستگاهی الهی مبدل می‌سازد. در این مرتبه انسان کامل تنها مجرای فعل الهی است و اصالت مستقلی ندارد.

## مفهوم مسامطه و جامعیت آن

مسامطه هم‌سویی کامل انسان کامل با افق الهی است که تمامی مراتب وجودی را در بر می‌گیرد. این هم‌سویی شامل دلالت‌های صریح و مطابق، و نیز دلالت‌های ضمنی و التزامی می‌شود. تضمن به دلالت‌های درونی و التزام به دلالت‌های بیرونی اشاره دارد که بیانگر احاطه انسان کامل بر تمامی مراتب وجودی است. مسامطه انسان کامل باید برخوردار از احاطه و اطلاق باشد؛ احاطه به گستردگی وجودی او بر تمامی مراتب، و اطلاق به آزادی‌اش از هرگونه قید و محدودیت اشاره دارد. این ویژگی‌ها او را به ظرفی برای تجلی حق تبدیل می‌کنند.

## حضرت الوهیت ذاتیه و فنای هویت نفسانی

انسان کامل در مرتبه عالی به حضرت الوهیت ذاتیه می‌رسد که مجهول النعت و عاری از اسم و رسم است. این مرتبه لاتعین الهی است که فراتر از هرگونه تعین و توصیف می‌باشد. انسان کامل با فنای عنک، یعنی محو شدن هویت نفسانی، در این لاتعین فرو می‌رود و تنها حق را مشاهده می‌کند. رسیدن به این مرتبه نیازمند دوام انس با حق است، نه انس موقت یا ارادی. این انس پیوسته انسان کامل را از هرگونه اراده نفسانی بی‌نیاز می‌کند و او در حضور دائم حق زیست می‌کند.

عبارت عربی $$\text{وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي لَسْتُ أَذْكُرُهُ وَكَيْفَ أَذْكُرُهُ إِذْ لَسْتُ أَنْسَاهُ}$$ بیانگر این مقام است که در آن انسان کامل به دلیل انس دائم با حق نیازی به ذکر ارادی ندارد. ذکر او نه برای منفعت یا رشد، بلکه از سر تعشق است و این ذکر عاشقانه او را از سالکان عادی متمایز می‌کند.

## جایگاه انسان کامل در نظام هستی

انسان کامل تماشاگر فعل الهی است که از طریق او عالم اداره می‌شود. او در عین مشارکت در فعل الهی خود را فاعل نمی‌بیند، بلکه تنها بازتاب‌دهنده ظهور حق است. رزق الوری، فتح، دعا، ظهور و ختم وجود همگی از طریق انسان کامل و مسامطه او با عالم محقق می‌شوند. او کانال انتقال فیض الهی به عالم است. انسان کامل در تمامی مراتب کلی و جزئی، مفصل و مجمل، ظهور و حرکت، با حق و عالم در هماهنگی کامل است. این جامعیت او را به موجودی می‌کند که تمامی شئون هستی در او به وحدت می‌رسند.

― متن به پایان رسید.