متن تحقیق

تبیین فص عذیریه در فصوص الحکم: کاوش در اسمای الهی، مفاتیح الغیب و ظرفیت‌های انسانی

برگرفته از درس‌گفتارهای استاد فرزانه قدس‌سره (جلسه ۷۱۳)

دیباچه

فص عذیریه در فصوص الحکم ابن‌عربی، یکی از عمیق‌ترین مباحث عرفانی است که به کاوش در رابطه انسان با اسمای الهی، مفاتیح الغیب و ظرفیت‌های بی‌نهایت او برای تخلق به کمالات الهی می‌پردازد. این فص، با تمرکز بر سؤالمآبی عزیر علیه‌السلام درباره کیفیت احیای الهی، دریچه‌ای به سوی فهم اسرار خلقت و جایگاه انسان در نظام هستی می‌گشاید. درس‌گفتارهای استاد فرزانه قدس‌سره، با رویکردی نقادانه و علمی، این مفاهیم را با دقت و عمق تبیین کرده و از خلط و ابهام در تفسیر آن‌ها پرهیز داده‌اند. این نوشتار، با تجمیع تمامی نکات و تحلیل‌های ارائه‌شده در دو سند پیوست، در قالبی علمی و دانشگاهی بازنویسی شده است تا معارف عرفانی را با زبانی روشن، متین و فاخر به مخاطبان منتقل نماید. ساختار این متن، با افزودن عناوین تخصصی، توضیحات تکمیلی و تمثیلات ادبی، به گونه‌ای طراحی شده که هم جامعیت محتوا را حفظ کند و هم به فهم عمیق‌تر مفاهیم یاری رساند.

بخش یکم: سؤالمآبی عزیر و کیفیت احیای الهی

ماهیت سؤالمآبی عزیر

فص عذیریه، با تمرکز بر سؤالمآبی عزیر علیه‌السلام یا شخصی که در قرآن کریم با تعبیر «الذی» معرفی شده، به بررسی کنجکاوی معرفتی او درباره کیفیت احیای الهی می‌پردازد. قرآن کریم در این باره می‌فرماید:

﴿أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَىٰ قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّىٰ يُحْيِي هَٰذِهِ ٱللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا﴾

یا چون کسی که بر شهری گذر کرد که دیوارهایش بر سقف‌هایش فرو ریخته بود، گفت: خدا چگونه این [شهر] را پس از مرگش زنده می‌کند؟

این سؤال، نه به دنبال کسب قدرت احیا، بلکه در پی ادراک کیفیت احیای الهی بود. عزیر علیه‌السلام، با مشاهده شهری ویران، در اندیشه چگونگی بازگرداندن حیات به آن فرو رفت. این کنجکاوی، چونان جرقه‌ای است که در ذهن عارف، شعله معرفت را برمی‌افروزد و او را به تأمل در اسرار الهی وا می‌دارد.

پاسخ الهی به عزیر

خداوند، در پاسخ به این سؤالمآبی، تجربه‌ای عینی برای عزیر علیه‌السلام فراهم آورد:

﴿فَأَمَاتَهُ ٱللَّهُ مِا۟ئَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ﴾

پس خدا او را صد سال میراند، سپس او را برانگیخت.

این پاسخ، نه تنها پرسش عزیر را به صورت عملی تبیین کرد، بلکه حکمت الهی را در تعلیم بندگان آشکار ساخت. خداوند با میراندن عزیر به مدت صد سال و سپس زنده کردن او، کیفیت احیا را به او نشان داد. این تجربه، چونان نمایشی است که پرده از اسرار الهی برمی‌دارد و بنده را به حقیقت حیات و ممات نزدیک می‌کند.

تفاوت سؤالمآبی عزیر و ابراهیم

سؤالمآبی عزیر علیه‌السلام با سؤالمآبی ابراهیم علیه‌السلام تفاوت دارد. قرآن کریم درباره ابراهیم علیه‌السلام می‌فرماید:

﴿رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي ٱلْمَوْتَىٰ﴾

پروردگارا، به من بنمای چگونه مردگان را زنده می‌کنی؟

ابراهیم علیه‌السلام، با اطمینان نبوی و ادب در برابر خداوند، مستقیماً درخواست کرد تا کیفیت احیا را مشاهده کند. در مقابل، سؤالمآبی عزیر غیرمستقیم و درونی بود، که نشان‌دهنده مراتب مختلف معرفتی و ادب در برابر خداوند است. این تفاوت، چونان دو مسیر متفاوت به سوی یک مقصد است که هر یک، به اقتضای حال پرسشگر، به حقیقت الهی رهنمون می‌شود.

نقد تفاسیر نادرست

برخی تفاسیر، سؤالمآبی عزیر را به سر القدر یا تمشی قدرت نسبت داده‌اند و ادعا کرده‌اند که خداوند یکی را به او عطا کرد و دیگری را نه. این تفسیر، فاقد مستند قرآنی است و به خلط مفاهیم منجر می‌شود. عزیر علیه‌السلام تنها به دنبال کیفیت احیا بود و نه مسائل پیچیده‌تر مانند سر القدر. این نقد، چونان خط‌کشی است که مرز حقیقت را از تفاسیر بی‌اساس جدا می‌سازد و بر ضرورت پایبندی به متن قرآن کریم تأکید دارد.

جمع‌بندی بخش یکم

این بخش، به تبیین سؤالمآبی عزیر علیه‌السلام و پاسخ الهی به آن پرداخت. سؤال عزیر، نه برای کسب قدرت، بلکه برای ادراک کیفیت احیای الهی بود. پاسخ خداوند، با تجربه عینی میراندن و زنده کردن، حکمت الهی را آشکار ساخت. تفاوت سؤالمآبی عزیر با ابراهیم علیه‌السلام، مراتب معرفتی و ادب در برابر خداوند را نشان می‌دهد. نقد تفاسیر نادرست، بر ضرورت پایبندی به متن قرآن کریم تأکید دارد. این مفاهیم، چونان پایه‌های بنای معرفت عرفانی، شالوده فهم فص عذیریه را تشکیل می‌دهند.

بخش دوم: ظرفیت انسان برای اتصاف به اسمای الهی

امکان تخلق به تمام اسمای الهی

یکی از محورهای اصلی فص عذیریه، تأکید بر ظرفیت بی‌نهایت انسان برای تخلق به تمام اسمای الهی، از جمله حیات، علم، قدرت، خالقیت، رزاقیت، احیا و اماته است. معصومین علیهم‌السلام با تعبیر «نحن اسماء الحسنی» این امکان را تأیید کرده‌اند. هیچ صفتی نیست که خداوند آن را منحصراً برای خود نگه داشته باشد. انسان می‌تواند به تمامی کمالات الهی متصف شود، مشروط به اینکه این اتصاف ظهوری و باللهی باشد. این دیدگاه، چونان دری است که به سوی باغ بی‌کران کمالات الهی گشوده شده و انسان را به پیمودن این مسیر دعوت می‌کند.

عدم وجود منطقه ممنوعه در کمالات الهی

خداوند هیچ منطقه ممنوعه‌ای برای وصول به کمالات الهی قرار نداده است. راه اتصاف به اسمای الهی برای انسان باز است، هرچند توانایی پیمودن این مسیر در افراد متفاوت است. این آزادی، چونان آسمانی است که هیچ حصاری آن را محدود نکرده و انسان را به پرواز در عرش کمالات الهی فرامی‌خواند. محدودیت‌ها از جانب خود انسان است، نه از سوی خداوند که راه را برای همه گشوده است.

تفاوت انسان و خدا در اتصاف به صفات

تفاوت انسان و خدا در اتصاف به اسمای الهی، در استقلال است. صفات خداوند ذاتی و مستقل‌اند، در حالی که صفات انسان ظهوری و وابسته به اذن الهی است. حتی اعمال روزمره مانند خوردن و نوشیدن، در انسان باللهی است، چه رسد به احیا و خلق. این تمایز، چونان خطی است که مرز میان ذات الهی و مظاهر خلقی را روشن می‌سازد و از شبهه شرک جلوگیری می‌کند.

یکسانی ماهیت صفات در ظهور

تمامی صفات، از خوردن و نوشیدن تا احیا و خلق، در ماهیت ظهوری خود یکسان‌اند و همگی باللهی هستند. تفاوت تنها در مسیر و دشواری تخلق به آن‌هاست. برخی صفات، مانند خوردن، طبیعی و آسان‌اند، در حالی که برخی دیگر، مانند احیا، نیازمند سلوک و معرفت عرفانی است. این وحدت، چونان اقیانوسی است که همه امواج آن، از یک حقیقت سرچشمه می‌گیرند.

امکان تحصیل کمالات الهی

کسب کمالات الهی، هرچند دشوار، محال نیست. خداوند هیچ سد یا مانعی برای رسیدن به اسمایش قرار نداده است. این امر، نیازمند تهذیب نفس، سلوک عرفانی و معرفت است. این امکان، چونان راهی است که با نور حکمت الهی روشن شده و سالک را به سوی قله‌های کمال هدایت می‌کند.

جمع‌بندی بخش دوم

این بخش، به ظرفیت بی‌نهایت انسان برای تخلق به اسمای الهی پرداخت. انسان می‌تواند به تمام صفات الهی متصف شود، مشروط به اینکه این اتصاف ظهوری باشد. خداوند هیچ مانعی برای وصول به کمالات قرار نداده و تفاوت انسان و خدا در استقلال صفات است. تمامی صفات در ماهیت ظهوری یکسان‌اند و کسب کمالات، با سلوک و معرفت ممکن است. این مفاهیم، چونان ستون‌های معرفت عرفانی، جایگاه انسان را در نظام خلقت روشن می‌سازند.

بخش سوم: مفاتیح الغیب و تمایز مظهر و مُظهر

مفاتیح الغیب و اسمای الهی

مفاتیح الغیب، اسمای الهی در مرتبه قبل از واحدیت‌اند که در ذات خود متعالی و مختص خداوند هستند. قرآن کریم در این باره می‌فرماید:

﴿وَعِندَهُ مَفَاتِحُ ٱلْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ﴾

و کلیدهای غیب نزد اوست و جز او کسی آن‌ها را نمی‌داند.

با این حال، خداوند برخی بندگانش را با اذن خود به این علم آگاه می‌کند:

� U0648َقَدْ يُطْلِعُ ٱللَّهُ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ عَلَىٰ بَعْضِ ٱلْأُمُورِ مِنْ ذَٰلِكَ﴾

و خداوند هر که را بخواهد از بندگانش به برخی از آن امور آگاه می‌کند.

این آگاهی، ظهوری و وابسته به اراده الهی است. مفاتیح الغیب، چونان کلیدهایی‌اند که درهای اسرار الهی را می‌گشایند، اما تنها در دستان خداوند و اولیای برگزیده او قرار دارند.

تمایز اعیان ثابته و مفاتیح الغیب

اعیان ثابته، مظاهر واحدیت‌اند و نباید با مفاتیح الغیب خلط شوند. تنها برخی اسمای الهی، مانند فاتح، فتاح و مفتح، مفاتیح الغیب محسوب می‌شوند، زیرا به صورت ضربتي و بدون سبب عمل می‌کنند. اعیان ثابته، چونان آیینه‌هایی‌اند که نور اسمای الهی را بازمی‌تابانند، اما خود کلیدهای غیب نیستند.

نقد خلط مظهر و مُظهر

بسیاری از اختلافات تاریخی در عرفان، ناشی از خلط مظهر (انسان) و مُظهر (خداوند) بوده است. مظهر اسم اعظم یا مفاتیح الغیب، با خود آن‌ها متفاوت است. این خلط، به سوءتفاهم‌هایی مانند اتهام غلو منجر شده است. تمایز این دو، چونان خطی است که مرز حقیقت را از توهم جدا می‌سازد و عرفان را از انحراف حفظ می‌کند.

مفاتیح الغیب مقید و مطلق

برخی شارحان، مفاتیح الغیب را به مقید (انسان) و مطلق (خداوند) تقسیم کرده‌اند، اما این تقسیم‌بندی دقیق نیست. مفاتیح الغیب، اسمای الهی‌اند و مظهر آن‌ها در انسان است. اولیای الهی، به عنوان مظاهر مفاتیح الغیب اول، این اسما را در خود متجلی می‌سازند. این تمایز، چونان شاخه‌هایی است که از درخت حقیقت الهی سر برآورده و در مظاهر خلقی شکوفا می‌شوند.

جمع‌بندی بخش سوم

این بخش، به تبیین مفاتیح الغیب و تمایز آن‌ها از اعیان ثابته پرداخت. مفاتیح الغیب، اسمای الهی در مرتبه ذات‌اند که با اذن الهی در اولیا ظهور می‌یابند. اعیان ثابته، مظاهر واحدیت‌اند و نباید با مفاتیح الغیب خلط شوند. نقد خلط مظهر و مُظهر، بر ضرورت مرزبندی دقیق تأکید دارد. این مفاهیم، چونان کلیدهایی‌اند که درهای اسرار الهی را برای سالکان معرفت می‌گشایند.

بخش چهارم: آزادی وجودی و نقد اختصاص صفات به خداوند

رد اختصاص خصایص الهی

ادعای اینکه برخی صفات، مانند احیا، اماته یا علم غیب، مختص خداوند است، نادرست است. انسان می‌تواند به تمام اسمای الهی متصف شود، مشروط به اینکه این اتصاف ظهوری باشد. این دیدگاه، چونان نوری است که تاریکی محدودیت‌های خودساخته را می‌زداید و انسان را به سوی کمالات بی‌کران هدایت می‌کند.

نقد ادعای محال بودن علم غیب

ادعای «فَمِنَ ٱلْمُحَالِ أَنْ يَعْلَمَهُ إِلَّا هُو» (محال است که کسی جز او آن را بداند) نادرست است، زیرا علم غیب نیز ظهوری و قابل‌وصول برای انسان است. قرآن کریم می‌فرماید:

﴿وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ﴾

و به چیزی از علم او احاطه ندارند مگر به آنچه او بخواهد.

این آیه، امکان آگاهی به علم غیب با اذن الهی را تأیید می‌کند. این علم، در اولیا به صورت ظهوری متجلی می‌شود و مراتب آن بسته به ظرفیت و لطف الهی متفاوت است.

آزادی وجودی عالم

عالم وجود هیچ بن‌بستی ندارد. خداوند انسان را آزاد آفریده و هیچ محدودیتی برای وصول به کمالات الهی قرار نداده است. بن‌بست‌ها ناشی از کوتاهی انسان‌اند، نه محدودیت‌های الهی. این آزادی، چونان آسمانی بی‌کران است که انسان را به پرواز در عرش کمالات دعوت می‌کند.

نقد سد راه کمالات الهی

کسانی که برای کمالات الهی محدودیت قائل می‌شوند، از ضعف و ترس خود سخن می‌گویند. خداوند هیچ سد یا سیم خارداری برای کمالات قرار نداده است. این نقد، چونان آیینه‌ای است که ضعف‌های خودساخته انسان را نشان می‌دهد و او را به رهایی از این محدودیت‌ها فرامی‌خواند.

جمع‌بندی بخش چهارم

این بخش، به رد ادعای اختصاص برخی صفات به خداوند و تأکید بر آزادی وجودی انسان پرداخت. هیچ صفتی مختص خداوند نیست و انسان می‌تواند به تمام اسمای الهی متصف شود. علم غیب با اذن الهی قابل‌وصول است و عالم وجود هیچ بن‌بستی ندارد. این مفاهیم، انسان را به تأمل در ظرفیت‌های بی‌کران خود و رهایی از محدودیت‌های خودساخته دعوت می‌کند.

بخش پنجم: معجزات روزمره و نقد غفلت انسانی

معجزات الهی در زندگی روزمره

اعمال روزمره مانند خوردن، نوشیدن و حتی پل زدن، معجزات الهی‌اند که انسان به دلیل فراوانی آن‌ها، قدرشان را نمی‌داند. هر عمل ساده، مظهر اسمای الهی است و شایسته تأمل است. این دیدگاه، چونان نوری است که زندگی روزمره را به صحنه‌ای از تجلیات الهی تبدیل می‌کند.

نقد غفلت از نعمات الهی

انسان به دلیل فراوانی نعمات الهی، مانند علم، تقوا، ایمان، عشق و محبت، قدر آن‌ها را نمی‌داند و آن‌ها را کم‌ارزش می‌شمارد. این غفلت، چونان پرده‌ای است که مانع از دیدن گوهرهای الهی در وجود انسان می‌شود.

خلق دائمی در عالم

عالم دائماً در حال خلق و انشاست. هر حرکت و عملی، مظهر خالقیت الهی است، چه در انسان و چه در دیگر موجودات. حتی قتل توسط سنگ یا چاقو، ظهور صفت قاتل الهی است. این دیدگاه، چونان رودی است که جریان دائمی خلقت الهی را در عالم نشان می‌دهد.

قدرت خلق بهتر از خود

انسان می‌تواند موجوداتی بهتر از خود خلق کند، همان‌طور که والدین فرزندانی با ویژگی‌های برتر تربیت می‌کنند. این ظرفیت، چونان درختی است که شاخه‌هایش به سوی آسمان کمال رشد می‌کنند و میوه‌هایی برتر از خود به بار می‌آورند.

نقد شرک و ریا

شرک و ریا ناشی از ادعای استقلال در صفات است. وقتی همه چیز ظهوری است، جایی برای شرک یا ریا باقی نمی‌ماند. این نقد، چونان آیینه‌ای است که حقیقت وجودی انسان را نشان می‌دهد و او را از ادعای استقلال بازمی‌دارد.

جمع‌بندی بخش پنجم

این بخش، به معجزات روزمره و نقد غفلت انسان از نعمات الهی پرداخت. اعمال روزمره، مظهر اسمای الهی‌اند و عالم دائماً در حال خلق است. انسان می‌تواند موجوداتی بهتر از خود خلق کند و شرک و ریا با درک ظهوری بودن صفات منتفی می‌شود. این مفاهیم، انسان را به تأمل در عظمت نعمات الهی و رهایی از غفلت دعوت می‌کند.

بخش ششم: صفا و محبت در جامعه و نقد انحرافات

صفا و محبت در غربت

ایرانیان در غربت، به دلیل دوری از وطن، صفا و محبت بیشتری به یکدیگر نشان می‌دهند، که نشانه‌ای از ظرفیت بالای انسانی است. این مشاهده، چونان گلی است که در خاک غربت شکوفا می‌شود و عطر محبت را در میان انسان‌ها پراکنده می‌سازد.

نقد بدبینی و کینه

بدبینی، کینه و بی‌مهری در انسان، ناشی از خرافات و بدآموزی‌هاست، نه ذات او. انسان ذاتاً بزرگ‌پرور و صافی است. این نقد، چونان بادی است که غبار خرافات را از آیینه فطرت انسانی می‌زداید و او را به بازگشت به صفا و محبت دعوت می‌کند.

ترس و تنگ‌دلی در جامعه

ترس، دگماتیسم و فشارهای اجتماعی، مردم را تنگ‌دل و بسته کرده است. این امر در رفتار و حتی ظاهر آن‌ها مشهود است. این تحلیل، چونان آینه‌ای است که تأثیر فشارهای روانی و اجتماعی را بر روحیه انسان نشان می‌دهد و ضرورت رهایی از این محدودیت‌ها را گوشزد می‌کند.

نقد برخورد عالمان دینی

برخی عالمان دینی، به جای محبت و صمیمیت، با یکدیگر با سردی و بدبینی برخورد می‌کنند، که این امر خلاف سیره پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله است. عالم دینی، به عنوان قرآن ناطق، باید مظهر صفا و محبت باشد. این نقد، چونان فراخوانی است برای احیای محبت و احترام در میان عالمان.

ارزش زیارت عالمان

هر عالم دینی، مظهر قرآن ناطق است و شایسته زیارت و احترام. انسان باید عالمان را مانند حضرات معصومین علیهم‌السلام زیارت کند. این دیدگاه، چونان گلی است که در باغ معرفت شکوفا شده و عالمان را به عنوان گوهرهای الهی معرفی می‌کند.

جمع‌بندی بخش ششم

این بخش، به صفا و محبت در جامعه و نقد انحرافاتی مانند بدبینی و تنگ‌دلی پرداخت. غربت، ظرفیت بالای انسانی را در بروز محبت نشان می‌دهد، در حالی که خرافات و فشارهای اجتماعی، مانع از صفا و محبت می‌شوند. عالمان دینی، به عنوان مظاهر قرآن ناطق، باید صفا و محبت را ترویج دهند. این مفاهیم، انسان را به بازگشت به فطرت الهی و احیای محبت در جامعه دعوت می‌کند.

بخش هفتم: بلایای مدرن و ضرورت تهذیب نفس

بلایای مدرن و مستحدث

بلایای امروزی، نه زلزله و سیل، بلکه بلاهایی نرم، لطیف و ناشناخته‌اند که از دل انسان بیرون می‌زنند و در لغت‌نامه‌ها معنایی ندارند. این بلاها، چونان نسیمی‌اند که ناگهان در زندگی مدرن ظاهر می‌شوند و انسان غافل را گرفتار می‌کنند.

تشبیه بلایای مدرن به تغییرات جوی

بلایای مدرن، مانند تغییرات جوی‌اند که ناگهان ظاهر می‌شوند و انسان غافل را گرفتار می‌کنند. این تشبیه، چونان آینه‌ای است که غیرقابل‌پیش‌بینی بودن چالش‌های مدرن را نشان می‌دهد و انسان را به بصیرت و آگاهی فرامی‌خواند.

نقد غفلت از تغییرات معنوی

انسان غافل، تغییرات معنوی و بلایای لطیف را درک نمی‌کند، مانند کسی که از تغییر نسیم بی‌خبر است. این نقد، چونان فراخوانی است برای بیداری و توجه به تحولات معنوی در زندگی.

نقد توقف در درس‌خوانی

درس‌خوانی صرف بدون تهذیب نفس، انسان را در جای خود نگه می‌دارد و به کمال نمی‌رساند. علم بدون عمل، چونان درختی است که میوه‌ای به بار نمی‌آورد و سالک را در مسیر کمال متوقف می‌کند.

اعطای حقایق به نطفه

خداوند گاه حقایق را به نطفه یا حتی لقمه‌ای عطا می‌کند، که نشان‌دهنده وسعت لطف الهی است. این امر، چونان بارانی است که بر همه موجودات، از نطفه تا عالم، فرو می‌ریزد و آن‌ها را به حقیقت متصل می‌کند.

جمع‌بندی بخش هفتم

این بخش، به بلایای مدرن و ضرورت تهذیب نفس پرداخت. بلایای امروزی، نرم و ناشناخته‌اند و نیازمند بصیرت برای درک آن‌ها است. علم بدون تهذیب، به توقف معنوی منجر می‌شود و لطف الهی حتی به نطفه حقایق را عطا می‌کند. این مفاهیم، انسان را به بیداری معنوی و سلوک عرفانی دعوت می‌کند.

نتیجه‌گیری نهایی

فص عذیریه در فصوص الحکم، با کاوش در سؤالمآبی عزیر علیه‌السلام، ظرفیت انسان برای تخلق به اسمای الهی و رابطه او با مفاتیح الغیب را تبیین می‌کند. انسان می‌تواند به تمام صفات الهی متصف شود، مشروط به اینکه این اتصاف ظهوری باشد. مفاتیح الغیب، اسمای الهی‌اند که در اولیا ظهور می‌یابند و اعیان ثابته، مظاهر واحدیت‌اند. عالم وجود هیچ بن‌بستی ندارد و خداوند راه کمالات را برای همه گشوده است. اعمال روزمره، معجزات الهی‌اند و غفلت از آن‌ها، مانع از درک عظمت صفات الهی می‌شود. صفا و محبت، فطرت انسانی را نشان می‌دهند و بلایای مدرن، نیازمند بصیرت و تهذیب نفس‌اند. این نوشتار، چونان آیینه‌ای است که حقیقت عرفانی را در قالبی علمی و متین بازمی‌تاباند و انسان را به تأمل در اسرار الهی و ظرفیت‌های بی‌کران خود دعوت می‌کند.

دعای ختام

در پایان، با درود بر محمد و آل محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله، از خداوند متعال طلب خیر و معرفت می‌کنیم. این دعا، چونان کلیدی است که درهای رحمت الهی را می‌گشاید و بحث را با طلب خیر به پایان می‌برد.