متن تحقیق

گفتگوهای صمیمی

برگرفته از درس‌گفتارهای آیت‌الله محمدرضا نکونام قدس سره، جلسه 347

مقدمه

این مجموعه، شرحی است از خاطراتی که در درس‌گفتارهایم به‌صورت گذرا بیان شده‌اند. در این گفتگوها، تلاش کرده‌ام با زبانی صمیمی و از دل تجربه‌های زیسته‌ام، تأملاتی در باب مسائل اخلاقی، اجتماعی و عرفانی با شما به اشتراک بگذارم. آنچه پیش‌رو دارید، روایت‌هایی است که گاه با طنزی تلخ و گاه با عمقی معنوی، از دغدغه‌هایم برای حفظ ارزش‌های دینی و انسانی سخن می‌گویند. این خاطرات، بازتابی از تعهد من به حقیقت، ایمان و عدالت است که امیدوارم شما را به تأمل وادارد.

بخش اول: بدهکاری معنوی به شهدا و جانبازان

هرگاه به شهدا می‌اندیشم، احساس سنگینی عجیبی بر دوشم می‌نشیند. ما به این عزیزان بدهکاریم؛ نه فقط به خاطر فداکاری‌شان، بلکه به خاطر ارزش‌هایی که با خون خود برایمان به ارث گذاشتند. این بدهکاری، چیزی فراتر از تجلیل ظاهری است. شهدا سرمایه‌های معنوی ما هستند، و اگر به این امانت خیانت کنیم، عاقبتمان نزد خدا چه خواهد بود؟ گاه می‌بینم که برخی، حرمت مزار شهدا را نگه نمی‌دارند؛ پایکوبی می‌کنند و شادی‌های نابه‌جا به راه می‌اندازند. این کار، قلب بازماندگان را می‌فشارد و حرمت این اماکن مقدس را خدشه‌دار می‌کند. مگر شهدا برای چه رفتند؟ آنها جانشان را دادند تا ما در سایه ایمان و عزت زندگی کنیم، نه اینکه مزارشان را به صحنه‌ای برای بی‌حرمتی بدل کنیم.

بازماندگان شهدا، به‌ویژه همسران و فرزندانشان، با رنج‌های عاطفی و اجتماعی بسیاری دست‌وپنجه نرم می‌کنند. گاه دیده‌ام که این عزیزان در فشارهای زندگی روزمره، از فقدان عاطفی و نگاه‌های سنگین جامعه رنج می‌برند. اینجاست که وظیفه ما، به‌عنوان جامعه‌ای که از ایثار شهدا بهره‌مند شده، سنگین‌تر می‌شود. باید با حمایت‌های عاطفی و اجتماعی، مرهمی بر زخم‌هایشان باشیم.

بخش دوم: رنج جانبازان و مسئولیت جامعه

روزی با جانبازی سخن می‌گفتم که از شدت جراحاتش، هفتاد و پنج درصد جانبازی برایش ثبت کرده بودند. پرسیدم: این درصد یعنی چه؟ مگر می‌شود رنج انسان را با عدد سنجید؟ اگر قلبش از سینه بیرون بزند، چند درصد است؟ اگر روحش از فشار استرس و ترس از طرد شدن فرو بریزد، چند درصد؟ این مرد می‌گفت: «حاج‌آقا، می‌ترسم. می‌گویند خرج درمانم زیاد است، می‌خواهند رهایم کنند.» این حرف، قلبم را به درد آورد. مگر می‌شود کسی که برای میهنش چنین فداکاری کرده، حالا به خاطر هزینه‌های درمان، طرد شود؟ این چه انحطاط اخلاقی است که جانبازانمان را به حاشیه می‌رانیم؟

جامعه ما باید تمام‌قد در برابر این عزیزان بایستد. آنها که جگر رفتن به میدان نداشتند، حالا چگونه جرأت می‌کنند اینان را به حال خود رها کنند؟ جانبازان، نه فقط با جراحات جسمی، که با استرس‌های روانی عمیقی زندگی می‌کنند. ترس از مرگ، ترس از طرد شدن، و فشار هزینه‌های درمان، روحشان را می‌فرساید. این وظیفه ماست که با حمایت همه‌جانبه، از کرامت انسانی آنها دفاع کنیم.

بخش سوم: شهادت، حالتی الهی

شهادت، علم نیست؛ حال است. حالتی است که خدا به هر کس نصیب نکند. آن جرقه عشق و ایمانی که در دل عده‌ای شعله‌ور می‌شود، آنها را به سوی شهادت می‌کشاند. این عزیزان، از معلم و طلبه گرفته تا کارگر و دانشجو، همه به عشقی الهی سوختند و رفتند. شهادتشان، فقط برای خودشان نیست؛ ارثی است که از نسل‌های پیشین به آنها رسیده و باید با همه تاریخ و اجدادشان تقسیم شود. گاه فکر می‌کنم این شهدا، ثمره آرزوهای ششصدساله پدران و مادرانمان هستند که در لحظه‌ای به بار نشست.

این حال الهی، توفیقی ربوبی است. نه با زور می‌شود به آن رسید و نه با علم. باید دل آماده باشد، باید خدا بخواهد. و ما که مانده‌ایم، باید این سرمایه معنوی را پاس بداریم و نگذاریم در غبار فراموشی گم شود.

بخش چهارم: نفس و شکنندگی آن

نفس انسان را گاه به موتوری گازوئیلی تشبیه می‌کنم که وقتی سوختش تمام شود، هوا می‌گیرد و از کار می‌افتد. در قرآن کریم آمده است:

إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَا آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا

«آنگاه که آن جوانان به غار پناه بردند و گفتند: پروردگارا، از نزد خود به ما رحمتی عطا کن و برای ما در کارمان رشدی فراهم آور.» (قرآن کریم، سوره کهف، آیه 10)

این آیه، لحظه‌ای را نشان می‌دهد که نفس انسان در تنگنا، به فطرت الهی خود بازمی‌گردد. وقتی در میدان جنگ، ترس از مرگ به سراغ انسان می‌آید، این نفس است که هوا می‌گیرد. اما ایمان است که به او توان می‌دهد تا بر این ترس غلبه کند و به سوی رشد و رستگاری گام بردارد.

بخش پنجم: نقد مادی‌گرایی و عرفان کاذب

روزی عروسی را دیدم که آن‌قدر با زرق‌وبرق آراسته شده بود که به سختی نفس می‌کشید. این تصویر، مرا به فکر فرو برد که ما انسان‌ها گاه چنان در بند ظواهر دنیا گرفتار می‌شویم که حقیقت وجودمان را فراموش می‌کنیم. عرفان هم گاه به همین دام می‌افتد. عرفان محبین، که در پی ساختن خود برای خدا هستند، با عرفان محبوبین تفاوت دارد که می‌خواهند از هر چه خلق است، تهی شوند و به فنای فی‌الله برسند. متأسفانه، برخی عرفان را دستاویزی برای منافع مادی کرده‌اند. روزی عارفی نزدم آمد و مریدانش را آورد که ذکر بدهم. فهمیدم او این بندگان خدا را فریب داده و از مالشان سوءاستفاده می‌کند. به او گفتم: «عرفان تو، جز حقه‌بازی نیست. برو با زن و بچه‌ات زندگی کن، اگر مالی اضافه داشتی، به فقرا بده.» عصبانی شد، اما حقیقت این است که عرفان اصیل، در آزادگی و رهایی از تعلقات است.

بخش ششم: توصیه به زندگی مسئولانه

همیشه به طلاب می‌گویم: تا دیروقت در کتابخانه نمانید. غروب به خانه بروید، کنار زن و بچه‌تان باشید. مطالعه را می‌شود در گوشه آشپزخانه یا حتی پشت‌بام کرد! کسی که تا نیمه‌شب در کتابخانه می‌ماند، نه عالم می‌شود، نه پدر و شوهری خوب. این بی‌رحمی است که زن و بچه را تنها بگذاری و خود را عارف یا عالم بدانی. انسانیت، در مهربانی و مسئولیت‌پذیری است. عرفان و علم، اگر با عاطفه و انسانیت همراه نباشد، جز پوچی نیست.

جمع‌بندی

این گفتگوها، تأملاتی از زندگی و تجربه‌های من است که با شما به اشتراک گذاشتم. از شهدا و جانبازان که سرمایه‌های معنوی ما هستند، تا عرفان اصیل که در آزادگی و تهی شدن از خلق نهفته است، همه و همه دعوتی است به سوی حقیقت و انسانیت. امیدوارم این روایت‌ها، شما را به تأمل در ارزش‌های دینی و مسئولیت‌های اجتماعی‌مان وادارد.