متن تحقیق

گفتگوهای صمیمی

برگرفته از درس‌گفتارهای آیت‌الله محمدرضا نکونام قدس‌سره، جلسه 453

این روایت‌ها، شرح تفصیلی خاطراتی هستند که گاه به‌صورت گذرا در درس‌گفتارهایم بیان شده‌اند. هر خاطره، دریچه‌ای است به سوی تأملات عمیق در زندگی، خودسازی، و تعهد به ارزش‌های معنوی و علمی. با زبانی صمیمی و از منظر خودم، این لحظات را بازگو می‌کنم تا شما را به دنیای تجربیاتم دعوت کنم.

بخش اول: روح جوانی و گذر عمر

از کودکی، روحیه‌ای شاد و خوش‌مشرب داشتم. آن روزها، چنان سرزنده بودم که گویی دنیا در دستانم بود. حالا که به گذشته نگاه می‌کنم، چهره‌ام شاید تغییر کرده باشد، اما همان شور و نشاط در من زنده است. گاه عکسی قدیمی می‌بینم و با خود می‌گویم: «یعنی واقعاً من همان آدمم؟» باورم نمی‌شود. اما وقتی به یاد دوستان و شاگردانی می‌افتم که روزگاری کنارم بودند و حالا دیگر نیستند، دلم می‌لرزد. همه رفتند؛ از شاگرد و استاد گرفته تا دیگران. این فکر مرا به خود می‌آورد که عمر، چه زود می‌گذرد و ما چه اندک در این دنیا می‌مانیم.

این تأمل، مرا به یاد درسی از کودکی می‌اندازد. در کتاب‌های درسی‌مان نوشته بودند: «ادب از که آموختی؟ از بی‌ادبان.» این جمله، چه حکیمانه بود! از بی‌ادبی دیگران، ادب را آموختم و از خطاهایشان، راه درست را یافتم. این درس، هنوز در زندگی‌ام جاری است.

بخش دوم: خدمت بی‌منت و آمادگی همیشگی

یادم می‌آید وقتی علامه طباطبایی به بیماری رعشه مبتلا شده بودند، تازه در قم شناخته شده بودند، اما دیگر توان کار نداشتند. من همیشه به خودم می‌گویم: «خدایا، من آماده‌ام. اگر به من نیازی داشتی، هستم. اگر هم نه، بی‌سر و صدا می‌روم.» این آمادگی، نه از سر ادعا، بلکه از عمق باورم به خدمت است. هیچ‌گاه نترسیدم که روزی ناتوان شوم یا به بیماری‌ای چون رعشه دچار گردم. مواظب خودم هستم تا اگر روزی خدا مرا خواست، آماده باشم.

گاه می‌بینم برخی کارهایی می‌کنند که با توانشان سازگار نیست، مثل باغبانی که به رعشه می‌افتد چون بدنش برای آن کار ساخته نشده. قرآن کریم می‌فرماید: كُلُّ مَيْسَرٍ لِمَا خُلِقَ لَهُ (هر چیزی برای آنچه خلق شده، آماده است). این آیه، مرا به یاد این می‌اندازد که باید کاری را برگزید که با توان و رسالتمان همخوانی داشته باشد.

بخش سوم: اخلاص در خدمت به امام زمان (عج)

همه چیز در این دنیا متعلق به امام زمان (عج) است. هیچ‌کس اینجا مالک نیست. هر چه می‌کنیم، برای خودمان و برای اوست. باید با انگیزه و نظم کار کنیم، نه برای نام و نان، بلکه برای رضای خدا. گاه می‌شنوم که برخی فکر می‌کنند در قم امکانات فراوانی هست. اما حقیقت این است که قم، با همه محدودیت‌هایش، جایی برای خدمت خالصانه است. من شرمنده شاگردانم هستم، که گاه جدیتشان از خودم بیشتر است. آنها ایتام آل نبی‌اند و من از انگیزه و سماجتشان درس می‌گیرم.

یادم می‌آید روزی قصد داشتم درس را تعطیل کنم و به سفری کوتاه بروم. خسته بودم و فکر می‌کردم کسی نیاید. اما وقتی رسیدم، دیدم چراغ‌ها روشن است و شاگردان با سماجت آمده‌اند. خنده‌ام گرفت و گفتم: «عجب آدم‌های سمجی!» این حضورشان، مرا به ادامه واداشت. این لطف الهی و صفاى شماست که ما را هم به حرکت درمی‌آورد.

بخش چهارم: ارزش کار علمی با ابزارهای ساده

ابزارهای ما گاه کهنه و فرسوده‌اند، مثل کامپیوترهای قدیمی یا ماشین داتسونی که روزگاری داشتم. این داتسون، سند هم نداشت و همیشه خراب می‌شد، اما با همان، کارمان را راه می‌انداختیم. یک بار کسی به من خندید که چرا سوار چنین ماشینی‌ام. گفتم: «این مال خودم است، تو چه داری؟» همین ابزارهای ساده، ما را به خودکفایی رساند. مهدی، شاگردم، از تعمیر همان داتسون، مکانیک شد و حالا در کارش استاد است.

این تجربه به من آموخت که با امکانات محدود هم می‌توان کارهای بزرگ کرد. ارزش کار علمی، در اراده و تعهد ماست، نه در ابزارهایمان.

بخش پنجم: تجوید در کودکی و تعهد به علم

ده‌دوازده ساله بودم که تجوید درس می‌دادم. شاگردانی داشتم چهل، پنجاه‌ساله که در بازار مغازه داشتند. آن‌ها مرا تحویل می‌گرفتند و پیشنهاد کاسبی می‌دادند، اما من گفتم: «اهل کاسبی نیستم.» قلبم به علم و معنویت تعلق داشت. یک روز، نزدیک دروازه غار، مردی نصیحتم کرد که به فکر زندگی باشم. اما وقتی معتادی را در جوی آب دیدم، به او گفتم: «من وسط‌باز نیستم. یا اوج می‌روم یا مثل این، به حضیض می‌افتم.» این انتخاب، مسیر زندگی‌ام را شکل داد.

بخش ششم: شجاعت در لحظه‌های بحرانی

یادم می‌آید در جوانی، شاید پانزده‌ساله بودم، در قم، ماه رمضان بود. با یکی از بستگانم از بازار شیخان می‌گذشتیم. شب بود و خیابان خلوت. ناگهان ماشینی به سمتمان آمد. نمی‌دانم چه شد، اما با یک حرکت، ماشین را چپ کردم و بستگانم آسیبی ندید. خودم هم حیران ماندم که چطور این اتفاق افتاد. زندگی‌ام پر از این لحظه‌های عجیب بوده، لحظه‌هایی که گویی خدا دستم را گرفته بود.

این اتفاقات، به من آموخت که زندگی عالم، پر از چالش‌های غیرمنتظره است. باید آماده بود و از این تجربیات، درس گرفت.

بخش هفتم: نقد نظام‌های سنتی و تقلید

همیشه از عنوان‌هایی مثل مرجعیت یا رساله‌نویسی خجالت کشیده‌ام. این‌ها در نظرم مضحک‌اند. تقلید، اگر به معنای افسار زدن به عالم یا مقلد باشد، معنایی ندارد. یک بار با عالمی صحبت می‌کردم که مرجعیت را به خاطر مسائل مالی پذیرفته بود. به او گفتم: «ما این‌کاره نیستیم.» من نه می‌خواهم افسار کسی را به دست بگیرم و نه اجازه می‌دهم کسی مرا افسار کند. تقلید باید از سر آگاهی باشد، نه اجبار.

من همیشه به شاگردانم می‌گویم: نه سر کسی کلاه بگذارید و نه بگذارید کسی سرتان کلاه بگذارد. این اصل، راهنمای زندگی‌ام بوده است.

بخش هشتم: همت بلند و آرمان‌خواهی

من به کمتر از خدایی راضی نمی‌شوم، حتی اگر با سختی همراه باشد. یاد داستانی طنزآمیز می‌افتم که مردی می‌خواست به حمام زنانه برود و حاضر بود هر سختی‌ای را تحمل کند. این داستان، هرچند خنده‌دار، مرا به یاد خطرپذیری در راه اهداف بزرگ می‌اندازد. اما هدف باید ارزشمند باشد. انسان‌هایی با وجود خشتی، تحمل فشار ندارند و با خواسته‌های کوچک، عقب می‌مانند. سوسک هم خانه دارد، کرم هم جای گرم! اما من به دنبال خواسته‌های متعالی‌ام.

مثل فشنگ و چاشنی، خواسته‌ها باید با ظرفیت‌هایمان همخوانی داشته باشد. اگر خواسته‌هایمان بزرگ باشد، وجودمان هم قوی می‌شود. اما اگر به دنبال چیزهای فکسنی باشیم، همان می‌شویم.

بخش نهم: نقد دعاهای سطحی و ضرورت تحول

دعاهایی مثل اللَّهُمَّ أَدْخِلْنِي (خدایا مرا وارد کن) یا اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ (ما را به راه راست هدایت کن) برای عموم خوب است، اما برای طلاب کافی نیست. ما باید به دنبال خواسته‌هایی باشیم که فک آدمی را بشکند! سستی و نبود خواسته‌های متعالی، مانع پیشرفت ماست.

خواسته‌های انسان، حقیقت وجودش را شکل می‌دهند. اگر به دنبال چیزهای بزرگ باشیم، وجودمان هم بزرگ می‌شود. اما اگر به آبگوشت راضی شویم، همان می‌شویم.

جمع‌بندی

این گفتگوهای صمیمی، بازتابی از زندگی‌ام است؛ از کودکی پرشور تا تأملات عمیق در علم و معنویت. هر خاطره، درس‌هایی از خودسازی، تعهد، و همت بلند به من آموخت. امیدوارم این روایت‌ها، شما را نیز به تأمل در زندگی و آرمان‌هایتان دعوت کند. زندگی، سفری است که باید با اراده‌ای قوی و هدفی متعالی پیمود.