متن تحقیق

گفتگوهای صمیمی

برگرفته از درس‌گفتارهای آیت‌الله محمدرضا نکونام قدس‌سره، جلسه 508

مقدمه

این مجموعه، که با عنوان «گفتگوهای صمیمی» گردآوری شده، روایتی است از تأملات و خاطراتی که در درس‌گفتارهایم به‌صورت گذرا بیان کرده‌ام. این خاطرات، بازتابی از عمق تجربیات معنوی، معرفتی و علمی‌ام در مواجهه با مسائل دینی، اخلاقی و اجتماعی است. در این روایت‌ها، تلاش کرده‌ام با زبانی صمیمی و نزدیک به قلب مخاطب، از رابطه‌ام با قرآن کریم، پایبندی به ارزش‌های دینی و انس با ائمه اطهار علیهم‌السلام سخن بگویم. هر بخش از این گفتگوها، دعوتی است به تأمل در حقیقت و راهی برای درک عمیق‌تر هدایت الهی.

بخش اول: وفاداری به حقیقت در هنگامه آزمون

یادم می‌آید در درس‌گفتاری، سخن از روزگار پس از رحلت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم به میان آمد. آن روزها، تنها عده‌ای اندک، شاید سه، پنج یا هفت نفر، پای حقیقت ایستادند. ادعای بزرگی است که آدمی بگوید من از آن گروه اندک بودم. اگر روزی در این سرزمین، ورق برگردد و بخواهند عالمی را محاکمه کنند، من دوست داشتم جزو آن پنجاه صادق و جوانمردی باشم که بی‌هراس از حق دفاع می‌کنند، حتی اگر به بهای جانم تمام شود. این ایستادگی، نه از سر خودستایی، بلکه از ایمانی است که در قلبم ریشه دوانده است.

این سخن، تنها یک یادآوری تاریخی نیست؛ دعوتی است به شجاعت در برابر فشارهای روزگار. دفاع از حق، نیازمند معرفتی عمیق و ایمانی استوار است که در دل بحران‌ها نیز متزلزل نشود.

قرآن کریم: وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا
(و هر کس از خدا و پیامبرش اطاعت کند، به رستگاری بزرگی دست یافته است، سوره احزاب، آیه ۷۱)

بخش دوم: شناخت حقیقت و التزام به آن

شناخت حقیقت، گاه از تجربه‌ای مستقیم برمی‌خیزد و گاه از شنیده‌ها. من همیشه گفته‌ام که دفاع از حق، نیازمند معرفتی است که از عمق جان برخیزد. اگر از من بپرسند که امامی را دیده‌ای یا خیر، می‌گویم شناختمش، نه از روی شنیده‌ها، بلکه از بطن تجربه‌ای که قلبم را به نور معرفت روشن کرد. این شناخت، مرا به سوی التزامی عملی سوق داد که در هر لحظه از زندگی‌ام، راهنمایم بوده است.

قرآن کریم: فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
(پس اگر نمی‌دانید، از اهل دانش بپرسید، سوره نحل، آیه ۴۳)

بخش سوم: قرآن، موجودی ذی‌شعور

در یکی از درس‌گفتارهایم، از مرحوم آسید ابوالحسن خوانساری یاد کردم که با تسبیح استخاره می‌کرد، نه با قرآن کریم. این روش، نه از سر بی‌اعتنایی به قرآن، بلکه از احترام به عظمت آن بود. من همیشه قرآن را همچون اسبی چموش دیده‌ام؛ موجودی ذی‌شعور که باید با او رفاقت کرد، رامش کرد و با احتیاط با او سخن گفت. قرآن، تنها کتابی مقدس نیست؛ حقیقتی است زنده که با قلب انسان سخن می‌گوید.

یادم می‌آید از بیماری گفتم که سه بار برای عمل جراحی‌اش استخاره گرفتند و هر سه بار بد آمد. با این حال، عمل کردند و بیمار از دنیا رفت. گفتم شاید خدا می‌خواست او چند ماهی بیشتر نفس بکشد، اما این تصمیم، او را از ما گرفت. این تجربه، مرا به تأمل در خطرات استخاره و تعبیر نادرست آن واداشت. قرآن، ذی‌عقل است؛ می‌فهمد که کیستیم و چگونه با او رفتار می‌کنیم.

قرآن کریم: إِنَّهُ لَقُرْآنٌ کَرِيمٌ
(این قرآن کریمی است، سوره واقعه، آیه ۷۷)
شَفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ
(شفایی برای آنچه در سینه‌هاست، سوره یونس، آیه ۵۷)

بخش چهارم: استخاره بی‌قرآن، رفاقت با حقیقت

من گاه بی‌قرآن استخاره می‌کنم. نه اینکه قرآن را کنار بگذارم، بلکه حقیقتی ورای صفحات آن را حس می‌کنم. کافی است دلم را به سویش باز کنم و ببینم چه در آن می‌گذرد. این رفاقت با قرآن، چیزی نیست که برای همه انجام دهم، اما برای خودم، راهی است به سوی حقیقت. گمان نمی‌کنم کسی پیش از من چنین سخنی گفته باشد، اما این تجربه‌ام است؛ قرآن، حقیقتی است که ورای کاغذ و مرکب، با قلبم سخن می‌گوید.

قرآن کریم: وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ
(و ما از قرآن آنچه را که برای مؤمنان شفا و رحمت است فرو می‌فرستیم، سوره اسراء، آیه ۸۲)

بخش پنجم: ادب در برابر کلام الله

وقتی از ادب در برابر قرآن سخن می‌گویم، منظورم مکان یا موقعیت خاص نیست. بی‌ادبی، در نقض آنچه خداوند نازل کرده است، رخ می‌دهد. قرآن، موجودی ذی‌شعور است؛ می‌بیند، می‌فهمد و رفتار ما را نظاره می‌کند. اگر کسی ما را مسخره کند، شاید نبینیم، اما قرآن می‌بیند. این سخن، شاید سنگین باشد، اما حقیقتی است که در عمق جانم حس کرده‌ام. ادب در برابر قرآن، یعنی قلب را به سویش گشودن و از هر آنچه خلاف هدایت اوست، دوری کردن.

قرآن کریم: ذَٰلِکَ الْکِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ
(این کتابی است که در آن هیچ شکی نیست، راهنمایی برای پرهیزگاران است، سوره بقره، آیه ۲)

بخش ششم: جامعیت قرآن کریم

قرآن، دریای بی‌کرانی است که تمام معارف الهی را در خود جای داده است. نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه و هر کتاب دینی دیگر، در حقیقت، جلوه‌ای از قرآن است. من همیشه گفته‌ام که اگر هزار سال در سلولی تنها باشم، جز قرآن چیزی نیاز ندارم. هر آنچه در این کتاب‌هاست، در قرآن یافت می‌شود، اما برعکسش صادق نیست. این جامعیت، مرا به سوی انس عمیق‌تر با قرآن کشانده است.

قرآن کریم: وَلَقَدْ جِئْنَاهُمْ بِکِتَابٍ فَصَّلْنَاهُ عَلَىٰ عِلْمٍ هُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
(و به راستی برایشان کتابی آوردیم که آن را بر اساس علم تفصیل دادیم، هدایت و رحمتی برای قومی که ایمان می‌آورند، سوره اعراف، آیه ۵۲)

بخش هفتم: استخاره با ابزارهای دیگر

گاه از خودم می‌پرسند چگونه می‌توان با کتابی چون «امیرارسلان» استخاره کرد؟ من می‌گویم هر کتابی را می‌توان با قرآن هماهنگ کرد. کافی است کلماتش را با آیات قرآن پیوند دهی، آن‌گاه حقیقت خودش را نشان می‌دهد. این هماهنگی، نشانه‌ای از جامعیت قرآن است که حتی ابزارهای غیرقرآنی را در خدمت هدایت قرار می‌دهد.

قرآن کریم: لَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي کِتَابٍ مُبِينٍ
(هیچ تر و خشکی نیست مگر آنکه در کتابی روشن است، سوره انعام، آیه ۵۹)

بخش هشتم: انس کودکی با قرآن

از کودکی، عشق به قرآن در دلم ریشه داشت. یادم می‌آید در سه‌سالگی، کتاب‌های درسی را برمی‌داشتم و با نیت قرآن خواندن، آن‌ها را می‌خواندم. گویی روحم با قرآن سخن می‌گفت، حتی اگر کلماتش را نمی‌فهمیدم. حالا هم که قرآن می‌خوانم، همان حس کودکی در من زنده است. گاه چنان تند می‌خوانم که انگار با آیاتش پرواز می‌کنم، اما این سرعت، مانع توجه نیست. گاه ختم سریع قرآن، دلم را بیش از قرائت آرام، به سوی خدا می‌برد.

قرآن کریم: أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ
(آگاه باشید که با یاد خدا دل‌ها آرام می‌گیرد، سوره رعد، آیه ۲۸)

بخش نهم: استخاره در استیصال

در لحظات استیصالم، قرآن پناهم بوده است. یادم می‌آید وقتی می‌خواستم به قم بیایم، همه مخالف بودند، اما من استخاره کردم. آیه آمد: وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا بَشِيرًا وَنَذِيرًا (و تو را جز بشارت‌دهنده و هشداردهنده نفرستادیم). این آیه، چراغ راهم شد. در آن لحظه، حس کردم قرآن با من سخن می‌گوید و مرا به سوی هدایت می‌خواند.

قرآن کریم: وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا بَشِيرًا وَنَذِيرًا
(و تو را جز بشارت‌دهنده و هشداردهنده نفرستادیم، سوره فرقان، آیه ۵۶)

بخش دهم: عظمت ذکر امام زمان علیه‌السلام

وقتی نام امام زمان علیه‌السلام را بر زبان می‌آورم، گویی کوه احد بر قلبم فرود می‌آید. این ذکر، ختم مهر حیدری است؛ نقطه اوج همه هدایت‌ها. از امام صادق علیه‌السلام تا امیرالمؤمنین علیه‌السلام، همه در این نام جمع‌اند، اما ذکر امام زمان، چنان عظمتی دارد که قلبم را به لرزه درمی‌آورد. این حس، مرا به سوی او می‌کشاند و یادم می‌آورد که تمام هدایت‌ها در وجود او خلاصه شده است.

قرآن کریم: إِنَّمَا وَلِيُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعُونَ
(ولی شما تنها خدا و پیامبر او و کسانی‌اند که ایمان آورده‌اند، همان‌ها که نماز را برپا می‌دارند و در حال رکوع زکات می‌دهند، سوره مائده، آیه ۵۵)

جمع‌بندی

این گفتگوهای صمیمی، آیینه‌ای است از عمق تأملاتم در باب رابطه با قرآن کریم، پایبندی به حقیقت و انس با ائمه اطهار علیهم‌السلام. از وفاداری به حق در هنگامه آزمون‌ها تا رفاقت با قرآن به عنوان موجودی ذی‌شعور، هر بخش از این خاطرات، دعوتی است به تأمل در هدایت الهی. قرآن، نه تنها کتابی مقدس، بلکه حقیقتی زنده است که با قلب انسان سخن می‌گوید. انس با آن، حتی در کودکی، مرا به سوی آرامش و معرفت رهنمون ساخت. ذکر ائمه، به‌ویژه امام زمان علیه‌السلام، نقطه اوج این سفر معنوی است که قلبم را به سوی عظمت الهی گشوده است. این مجموعه، نه تنها روایتی از زندگی‌ام، بلکه دعوتی است به سوی سعادت و هدایت برای هر که در جست‌وجوی حقیقت است.