متن تحقیق

گفتگوهای صمیمی

برگرفته از درس‌گفتارهای آیت‌الله محمدرضا نکونام قدس‌سره، جلسه ۹۰۰

مقدمه

در یکی از جلسات درس‌گفتارم، با شاگردانم از قدرت بی‌مانند قرآن کریم و نقش آن در زندگی مؤمنان سخن گفتم. این سخنان، که گاه به‌صورت گذرا در میان بحث‌هایم مطرح می‌شدند، از عمق قلبم برمی‌خاستند؛ جایی که ایمان به خدا و عشق به کلام الهی با دغدغه‌هایم برای اصلاح جامعه اسلامی درهم‌آمیخته بود. در این گفتگو، از آیه‌ای سخن گفتم که چون گوهری گران‌بها در دل قرآن می‌درخشد و از درد دلم برای وضعیت طلاب و چالش‌های علم دینی پرده برداشتم. این روایت، نه‌تنها بازتاب تأملات فقهی و عرفانی‌ام، بلکه تصویری از تعهد قلبی‌ام به احیای قدرت معنوی قرآن و اصلاح جامعه است.

بخش اول: قدرت الهی در پیروزی‌های پیامبر

روزی در جمع شاگردانم، از شگفتی موفقیت پیامبر اکرم (ص) سخن گفتم. چگونه ممکن است که پیامبران پیشین، با سال‌ها تلاش، نتوانستند امتی جهانی پدید آورند، اما پیامبر ما در ده تا سیزده سال، امتی جهانی ساخت؟ این معجزه، جز با عنایت الهی ممکن نبود. به شاگردانم گفتم که آیه‌ای در قرآن کریم هست که چون طلسمی باطل‌السحر، راز این پیروزی‌ها را در خود نهان دارد: فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ ۚ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (قرآن کریم، بقره: ۱۳۷). این آیه، که به معنای «خداوند تو را در برابر آنان کفایت می‌کند و او شنوای داناست» است، قدرتی عظیم در خود دارد. گفتم این آیه، چون گردانی از لشکر الهی، دشمنان را در جنگ‌هایی چون بدر درهم می‌شکست.

با شوق و ایمان، به شاگردانم گفتم که این آیه، ذکری است که اگر مؤمنی آن را با اخلاص بخواند، می‌تواند کوه‌ها را جابه‌جا کند. این کلام الهی، نه‌تنها برای پیامبر (ص)، بلکه برای همه ما طلسمی است که گره‌های زندگی را می‌گشاید. این باور، از عمق وجودم برمی‌خاست و هنوز هم قلبم را به تپش می‌آورد.

بخش دوم: نقد خودمحوری و ضرورت توکل

در آن جلسه، با حسرتی عمیق از خودمحوری برخی سخن گفتم. به شاگردانم گفتم که اگر انسان به خودش، غرورش و امکاناتش تکیه کند، هیچ کاری از پیش نمی‌برد. موفقیت پیامبر (ص) نه از نیروی انسانی، بلکه از توکل به خدا بود. این آیه، وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ (قرآن کریم، طلاق: ۳)، که می‌فرماید: «و هر کس بر خدا توکل کند، او برایش کافی است»، در قلبم طنین‌انداز بود. من باور دارم که بدون توکل، هیچ موفقیتی پایدار نیست. این سخن، نه‌تنها برای شاگردانم، بلکه برای خودم نیز یادآوری بود که باید در برابر خدا فروتن باشیم.

بخش سوم: درد دل از فقر و محرومیت طلاب

روزی در مسیر مهدیه، با چشمان اشک‌بار، صحنه‌ای دلخراش دیدم. ماشین‌هایی پشت سر هم پارک شده بودند، نه برای بنزین، نه برای تعمیر، بلکه چون طلاب، این حاملان علم دینی، از پس هزینه بنزین برنمی‌آمدند. قلبم به درد آمد وقتی فهمیدم که این طلاب، به دلیل فقر و تنگدستی، ماشین‌هایشان را کنار مهدیه پارک می‌کنند و با اتوبوس به شهر می‌روند. با حسرتی عمیق به شاگردانم گفتم: «خجالت‌آور است که در کشوری اسلامی، طلاب برای نیم لیتر بنزین این‌گونه در تنگنا باشند.»

این وضعیت، برایم نشانه‌ای از ضعف در مدیریت علم دینی بود. گفتم: «فقر، حسن نیست، بیچارگی است.» این سخن، از عمق وجودم برمی‌خاست، چرا که باور دارم عالمان دینی باید توانمند باشند تا بتوانند جامعه را هدایت کنند. این درد دل، نه‌تنها نقدی بر وضعیت موجود، بلکه دعوتی به اصلاح بود.

بخش چهارم: قدرت آیات قرآنی و غفلت از آن

در آن جلسه، از غفلت ما از آیات قدرت قرآن گله کردم. به شاگردانم گفتم که ما قرآن را به چند آیه عبادی محدود کرده‌ایم، در حالی که هزاران آیه قدرت در آن نهفته است. آیه إِنَّ هَٰذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ (قرآن کریم، اسراء: ۹)، که می‌فرماید: «بی‌گمان این قرآن به راهی که استوارتر است هدایت می‌کند»، در قلبم طنین‌انداز بود. من باور دارم که اگر به این آیات عمل کنیم، دیگر طلبی برای نیم لیتر بنزین در تنگنا نخواهد بود. این آیات، چون گوهری هستند که در دست ما، اما قدرشان را نمی‌دانیم.

بخش پنجم: ضرورت قلم و بیان در علم دینی

روزی به شاگردانم گفتم عالمی که قلم و بیان نداشته باشد، نمی‌تواند جهان را تکان دهد. پیشنهاد کردم که هر شب، پنج دقیقه سخنرانی کنند و پنج خط بنویسند. این آثار باید ثبت و ارزیابی شوند تا مهارت‌هایشان تقویت گردد. با شور و شوق گفتم: «اگر این دو را داشته باشید، هر عالمی می‌تواند جهانی را متحول کند.» این پیشنهاد، از باورم به نقش عالمان دینی در هدایت جامعه برمی‌خاست. من همیشه باور داشتم که قلم و بیان، ابزارهای اصلی عالم برای تأثیرگذاری هستند.

بخش ششم: نقد خرافات و پیریره‌ها در دینداری

در آن جلسه، از خرافات و پیریره‌هایی که دین را آلوده کرده‌اند، سخن گفتم. به شاگردانم گفتم که بسیاری از این خرافات، مانند تشریفات غیرضروری در مراسم‌های مذهبی یا سنت‌های نادرست مانند بستن کودکان در قنداق، ریشه در جهل و دخالت‌های استعماری دارند. آیه صِبْغَةَ اللَّهِ ۚ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً ۚ وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ (قرآن کریم، بقره: ۱۳۸)، که می‌فرماید: «رنگ‌آمیزی خدا، و چه کسی نیکوتر از خدا رنگ‌آمیزی می‌کند؟ و ما او را پرستندگانیم»، مرا به این باور رساند که دینداری باید به سوی خرد، عقل و بصیرت هدایت شود، نه شکل‌گرایی و خرافات.

با حسرتی عمیق گفتم که اگر اسلام از این پیریره‌ها پاک شود، چنان جذابیتی خواهد داشت که هر کافری را به سوی خود می‌کشاند. این سخن، از عمق وجودم برمی‌خاست و دعوتی بود به بازگشت به اصالت دینی.

جمع‌بندی

این گفتگو، از عمق قلبم برمی‌خاست و بازتاب دغدغه‌هایم برای احیای قدرت معنوی قرآن و اصلاح علم دینی بود. من باور دارم که آیات قرآن، مانند گوهری گران‌بها، می‌توانند جامعه را متحول کنند، اگر از غفلت و خودمحوری رها شویم. درد دلم از فقر طلاب و خرافات دینی، نه‌تنها نقدی بر وضعیت موجود، بلکه دعوتی به توانمندسازی عالمان و بازگشت به اصالت دینی بود. این درس‌گفتار، تلنگری است برای همه ما، تا با توکل به خدا، تقویت قلم و بیان، و خرافه‌زدایی از دین، راهی استوار به سوی کمال و هدایت جامعه بگشاییم.