متن تحقیق

گفتگوهای صمیمی

برگرفته از درس‌گفتارهای آیت‌الله محمدرضا نکونام قدس‌سره، جلسه ۱۱۵۵

مقدمه

در مسیر زندگی‌ام، خداوند توفیق داده تا در گوشه و کنار این جهان پرهیاهو، از قهوه‌خانه‌های خاکی تا کافه‌های پر زرق‌وبرق و حتی پیست‌های اسکی مرفه‌نشین، قدم بگذارم و با مردمانش هم‌سخن شوم. این تجربه‌ها، که گاه در درس‌گفتارهایم به‌صورت گذرا به آن‌ها اشاره کرده‌ام، بخشی از تلاش من برای شناخت عمیق‌تر جامعه و مردمانش بوده است. آنچه در این مجموعه، با عنوان «گفتگوهای صمیمی» پیش روی شماست، روایت‌هایی است از این سفرهای معرفتی که نه‌تنها به فهم جامعه کمک کرد، بلکه مرا به‌عنوان یک طلبه، در جایگاه سفیر الهی، به تعامل با اقشار گوناگون واداشت. این خاطرات، بازتابی از تعهد معنوی و علمی‌ام به درک لایه‌های پنهان زندگی اجتماعی و نقد پویایی علم دینی است.

بخش اول: کاوش در کوچه‌های شهر

گشت‌وگذارهای کودکی

در کودکی‌ام، وقتی هنوز شور جوانی در رگ‌هایم جریان داشت، خیابان‌های بالاشهر تهران را زیر پا می‌گذاشتم. از خیابان آیزنهاور به بالا، جایی که سینماها و کافه‌ها نماد مدرنیته آن روزگار بودند. شلوارهای پاچه‌گشاد مد روز بود و من، برای رعایت پاکی و دوری از نجاست، پاچه‌هایم را تا زانو بالا می‌کشیدم. گاه شراب‌خواران در کافه‌ها، با بی‌احتیاطی، لباس‌هایم را آلوده می‌کردند، اما این برایم مانعی نبود. همراهانم، که گاه یک تا سه نفر بودند، مراقبم بودند تا در این محیط‌های ناآشنا، با خیال آسوده به کاوش بپردازم. این تجربه‌ها، که از کودکی در من ریشه دوانده بود، مرا به فهم تفاوت‌های طبقاتی و سبک زندگی مردمان آن روزگار رساند.

تربیت سفیران الهی

اساتیدم در حوزه علمیه، ما را به‌عنوان سفرای الهی تربیت می‌کردند. به ما آموخته بودند که پا از حجره‌ها و کلاس‌های درس فراتر بگذاریم و به مکان‌های عمومی سر بزنیم تا از حال‌وهوای جامعه بی‌خبر نمانیم. حوزه‌های علمیه در گذشته، به معنای واقعی کلمه، علمی بودند. اساتید با دقت و تعهد، شاگردان را برای تعامل با جامعه آماده می‌کردند. اما دریغ که برخی طلاب، به‌ویژه آن‌هایی که از روستاها به شهر آمده بودند، در حجره‌هایشان لنگر می‌انداختند و چون سنگ تاریخ، از پویایی بازمی‌ماندند. این انفعال، به علم دینی آسیب می‌رساند و مانع از آن می‌شود که طلاب بتوانند در نقش هدایت‌گران جامعه ظاهر شوند.

گفت‌وگو در کافه

روزی در کافه‌ای نشسته بودم، کودکی زیبارو که همراهانی مرا اسکورت می‌کردند. مردی مست، غرق در شراب، کنارم بود. از او پرسیدم: «چرا شراب می‌نوشی؟» پاسخش مرا به فکر فرو برد. گفت: «می‌خواهم خودم را نبینم. از خودم بیزارم.» با خود اندیشیدم که چه سخن زیبایی! این مرد، حتی در مستی، چنان عمیق سخن می‌گفت که گویی اگر هوشیار بود، کلامش از این هم فاخرتر می‌شد. این گفت‌وگو، مرا به تأمل در انگیزه‌های انسانی واداشت و نشان داد که حتی در محیط‌های غیرمتعارف، می‌توان به گوهرهای معرفتی دست یافت.

بخش دوم: سفری به دیزین

مشاهده در پیست اسکی

سفری به دیزین، جایی که پیست اسکی‌اش بهترین در ایران بود. آنجا محل رفت‌وآمد مرفهان، خارجی‌ها و کارکنان سفارت‌خانه‌ها بود. مردم عادی کمتر به چنین جایی قدم می‌گذاشتند. همراهانم مرا برای تحقیقی میدانی به آنجا بردند. از آن‌ها خواستم صندلی‌ای بگذارند و چادرشبی برای استتار فراهم کنند. دراز کشیدم، رواندازی بر سرم کشیده بودم و در گرمای آفتاب، عرق‌ریزان، به سخنان مردم گوش می‌دادم. چهار، پنج ساعت ساکت بودم، تنها شنیدم تا دغدغه‌ها و گفتارهایشان را بشناسم. آن لحظات، چنان پربار بود که اگر بیست سال در دانشگاه درس می‌خواندم، به این عمق از فهم نمی‌رسیدم.

مردمان متمدن دیزین

مردمان دیزین، باادب و متمدن بودند. خوش‌گذران‌هایی که کسی را آزار نمی‌دادند. گویی مرواریدهایی درخشان در میان جامعه بودند. دراز کشیده بودم، چون مجسمه‌ای خاموش، و هیچ‌کس به من اعتراض نکرد. این رفتار، نشان از فرهنگ والای آن‌ها داشت. با خود اندیشیدم اگر روزی جنگی در این سرزمین رخ دهد، مردم عادی به جبهه می‌روند و جانفشانی می‌کنند، اما پس از جنگ، همین مرفهان هستند که به میدان می‌آیند و با ساخت‌وساز، کشور را بازسازی می‌کنند.

جمع‌بندی

این خاطرات، که از دل درس‌گفتارهایم برآمده، روایتگر سفری است برای شناخت جامعه، از کوچه‌های خاکی قهوه‌خانه‌ها تا پیست‌های اسکی مرفه‌نشین. هر قدم در این مسیر، تلاشی بود برای فهم عمیق‌تر مردمان و دغدغه‌هایشان. به‌عنوان یک طلبه، که خود را سفیر الهی می‌دانستم، آموختم که علم دینی، تنها در حجره‌ها و کتاب‌ها نیست، بلکه در دل جامعه، در گفت‌وگوهای صمیمی با مردم، و در شنیدن سخنانشان نهفته است. این تجربه‌ها، مرا به تأمل در نقش طلاب و پویایی علم دینی واداشت و نشان داد که شناخت جامعه، کلید هدایت و اصلاح آن است.