متن تحقیق

گفتگوهای صمیمی

برگرفته از درس‌گفتارهای آیت‌الله محمدرضا نکونام قدس‌سره (جلسه 1315)

مقدمه

در گذر از روزگار، لحظاتی را زیسته‌ام که هر یک چون گوهری در دل خاطراتم می‌درخشند. این گفتگوهای صمیمی، شرحی است از آنچه در درس‌گفتارهایم به‌صورت گذرا بیان کرده‌ام؛ خاطراتی که نه‌تنها روایت زندگی من، بلکه بازتابی از عمق معرفت، معنویت، و تعهد به علم و دین است. در این بخش، به چهار موضوع بنیادین می‌پردازم: استعداد علمی و توانمندی‌های ذهنی، اهمیت قرائت قرآن، ارزش پاسخ صادقانه، و تجلی محبت الهی در روابط انسانی. هر خاطره را چنان روایت می‌کنم که گویی شما نیز در کنار من، در آن لحظه حضور دارید، و با من در این سفر معنوی و معرفتی همراهید.

بخش اول: استعداد علمی و معرفت شهودی

روزی در کنار یکی از عالمان بزرگ دینی، از قبرستانی گذر می‌کردم. او با آرامشی عمیق، از گذشته‌اش سخن گفت و اینکه چگونه دروس سطح حوزه را تنها در پنج سال به پایان رسانده است. شگفت‌زده شدم و پرسیدم: «چگونه ممکن است؟ دروس سطح معمولاً پانزده سال زمان می‌طلبد!» او با چشمان درشت و نگاهی پرمعنا به من نگریست، گویی پاسخ در همان نگاه نهفته بود. سپس گفت: «وقوع شیء، ادل دلیل است. وقتی من این دروس را خوانده‌ام، چگونه می‌توان آن را انکار کرد؟»

این سخن، مرا به تأمل واداشت. او ادامه داد: «کتاب را کنار سرم گذاشتم، و مطالب در ذهنم جای گرفت. گویی بویی از دانش استشمام کردم و فهمیدم.» این روش یادگیری، که از جنس شهود و استعداد ذاتی بود، نشان از توانمندی خارق‌العاده‌ای داشت که تنها در وجود برخی از برگزیدگان یافت می‌شود. این خاطره، نه‌تنها از استعداد بی‌نظیر آن عالم حکایت دارد، بلکه مرا به این اندیشه برد که علم، گاه با تلاش و گاه با نوری الهی در دل انسان جای می‌گیرد.

بخش دوم: اهمیت قرائت قرآن

پیش از انقلاب سفری به شهر جهرم داشتم، که مردمانش سلحشور و انقلابی بودند. خداوند شهدای انقلاب را رحمت کند! در آن سفر، به منبر رفتم و سخن گفتم، اما به دلیل مبلغ اندک منبر، که ده یا سیزده تومان تعیین شده بود، از سخنرانی دوباره‌ام جلوگیری کردند. گفتم: «قصد من تلاوت قرآن است، چرا که تنها این کار را به‌خوبی می‌دانم. نیازی نیست به منبر بروم، روی تخته‌ای می‌نشینم و قرآن می‌خوانم. نگران مبلغ منبر نباشید، این مبلغ تأمین می‌شود. به فکر شهر و مردم خود باشید تا گرفتار مشکلات نشوید.»

قرائت قرآن، از نظر من، نه‌تنها عملی عبادی، بلکه ضرورتی برای حیات معنوی است. قرآن کریم می‌فرماید: فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ (مزمل: 20)؛ یعنی «آنچه از قرآن برایتان میسر است، بخوانید.» این آیه، با صراحت معنایی و زیبایی لفظی‌اش، که با مد در قرائت همراه است، دعوتی همگانی به تلاوت قرآن دارد. عجیب است که برخی از عالمان دینی، وجوب قرائت را از این آیه استنباط نمی‌کنند و گمان می‌برند تأکید قرآن، نشان از مبالغه و غیرواجب بودن آن دارد. این چه منطقی است که هرگاه خداوند امری را با تأکید بیان کند، آن را بی‌اهمیت بپنداریم؟

این آیه، بر کثرت و مداومت در قرائت دلالت دارد، نه صرفاً قرائت در شرایط خاص. متأسفانه، برخی استنباط‌های نادرست، سبب شده که مردم از تلاوت قرآن غافل شوند. در درس‌گفتارهایم، بارها در آیات‌الاحکام به این نکته پرداخته‌ام که چگونه چنین برداشت‌هایی، فرهنگ قرآنی را در جامعه کمرنگ کرده است.

بخش سوم: ارزش پاسخ صادقانه

روزگاری کودکی بیش نبودم و در مدرسه علمیه، نماز جماعت برپا می‌شد. شخصی از من پرسید: «چه کسی امام جماعت است؟» گفتم: «یکی از آقایان.» او با عصبانیت پاسخ داد: «این را خودم می‌دانم! مگر گفتم خانمی است؟ بهتر است بگویی نمی‌دانم.» این پاسخ، مرا به فکر فرو برد. چه سخن حکیمانه‌ای! می‌توانستم به‌سادگی بگویم «نمی‌دانم»، اما به‌جای آن، پاسخی کلی دادم که فایده‌ای نداشت. این تجربه، مرا به ارزش صداقت و تواضع در پاسخ‌گویی آگاه کرد. گفتن «نمی‌دانم» نه‌تنها نشانه ضعف نیست، بلکه گواهی بر صداقت و فروتنی است.

بخش چهارم: تجلی محبت الهی

مردی بزرگوار فرزندی معلول، حدود ده یا دوازده‌ساله، داشت که زمین‌گیر بود و مانند تکه‌ای گوشت، نیاز به مراقبت دائم داشت. به او پیشنهاد کردم که فرزندش را به سازمان بهزیستی بسپارد. او با ناراحتی پاسخ داد: «این فرزند، گل خانه ماست. ما او را بیش از دیگر فرزندان دوست داریم. او حیات و زندگی به ما بخشیده است.» شگفت‌زده شدم و با خود گفتم: «الله اکبر! گویی خداوند در کالبد این کودک معلول حلول کرده و او را دوست‌داشتنی ساخته است.»

این محبت بی‌قید و شرط، مرا به یاد آیه‌ای از قرآن کریم انداخت: رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا فِي نُفُوسِكُمْ (اسراء: 25)؛ یعنی «پروردگارتان به آنچه در دل‌های شماست، داناتر است.» خداوند، اگر به بنده‌ای دل ببندد، حتی اگر ناتوان و معلول باشد، او را در پناه محبت خود نگه می‌دارد. این خاطره، جلوه‌ای از محبت الهی را به من نشان داد که در وجود انسان‌ها، حتی در ضعف و ناتوانی، متجلی می‌شود.

جمع‌بندی

این گفتگوهای صمیمی، که از دل درس‌گفتارهایم برآمده‌اند، تلاشی است برای بازتاب عمق معرفت، معنویت، و تعهد به علم و دین. از استعداد علمی که چون نوری الهی در دل برخی عالمان می‌درخشد، تا اهمیت قرائت قرآن که حیات معنوی ما را تضمین می‌کند، و از ارزش صداقت و تواضع در پاسخ‌گویی تا تجلی محبت الهی در روابط انسانی، هر خاطره دریچه‌ای است به سوی فهم عمیق‌تر زندگی و ایمان. این روایت‌ها، نه‌تنها شرح لحظات زندگی من، بلکه دعوتی است به تأمل در ارزش‌های والای انسانی و دینی که در جای‌جای زندگی ما جریان دارند.