متن تحقیق

گفتگوهای صمیمی

برگرفته از درس‌گفتارهای آیت‌الله محمدرضا نکونام قدس‌سره (جلسه 1342)

مقدمه

در درس‌گفتارهایم، گاه به فرازهایی از زندگی و تأملاتم اشاره کرده‌ام که شاید در نگاه نخست گذرا به نظر آیند، اما در حقیقت، هر یک دریچه‌ای به سوی معرفت و حکمت‌اند. این خاطرات، که از کودکی تا جوانی‌ام را در بر می‌گیرند، نه‌تنها روایت‌هایی از زندگی شخصی‌ام هستند، بلکه بازتابی از عمق نگرش‌های عرفانی، معرفتی و علمی‌ام به جهان و نظام احسن الهی‌اند. در این مجموعه، که «گفتگوهای صمیمی» نام گرفته، تلاش دارم با زبانی صمیمی و در عین حال ژرف، شما را به دنیای این تجربه‌ها ببرم؛ تجربه‌هایی که هر یک درس‌هایی از هماهنگی، انسجام و استجماع در خود دارند. از خاطرات کودکی در کنار خانواده تا تأملات عمیق درباره کارآیی موجودات و نقد روش‌های نادرست فال‌گیری، هر بخش از این روایت‌ها دعوتی است به تأمل در حکمت الهی و نظم عالم.

بخش اول: کودکی و درس‌های جمع‌پذیری

در کودکی‌ام، در خانه‌ای که بوی صفا و سادگی‌اش هنوز در خاطر من زنده است، پدرم به ما توصیه می‌کرد از خوردن پنیر پرهیز کنیم. او باور داشت که پنیر، حافظه و هوش را کاهش می‌دهد. این باور، که ریشه در حکمت‌های کهن داشت، ما را به سوی عادتی متفاوت در صبحانه هدایت کرد. به جای پنیر، آبگوشت غذای اصلی صبحمان بود. هسته گوشت را با نمک مزه‌دار می‌کردیم و همراه با چای شیرین می‌خوردیم. این ترکیب، که شاید برای بسیاری غریب به نظر آید، برای من طعمی از هماهنگی و لذت بود. هسته گوشت شور و چای شیرین، دو عنصر به‌ظاهر متضاد، در کنار هم چنان خوش‌طعم می‌شدند که گویی برای یکدیگر آفریده شده بودند.

این عادت از کودکی با من ماند و تا امروز نیز ادامه دارد. هنوز هم گاه هسته گوشت شور را با چای شیرین می‌خورم و هر بار، این طعم مرا به یاد درس بزرگی می‌اندازد: همه چیز در این عالم قابل جمع است. هیچ مانعی برای هماهنگی میان اشیا و امور وجود ندارد، مگر آنکه ما خود مانعی بتراشیم. تفاوت در سلیقه‌ها و خصوصیات، نه‌تنها مانع نیست، بلکه فرصتی است برای خلق هماهنگی‌های بدیع. انسان اگر قوت و همت داشته باشد، می‌تواند این جمع‌پذیری را به سادگی به انجام رساند.

این نگاه، مرا به تأمل در استجماع واداشت. اولیای خدا را بنگرید؛ آنها چنان در هماهنگی با عالم‌اند که هیچ امری، ایشان را از امر دیگر بازنمی‌دارد. اگر به کاری مشغول‌اند، از دیگر امور غافل نمی‌مانند. خداوند نیز، در کمال استجماع، هیچ‌چیز او را از چیز دیگر مشغول نمی‌کند. این است معنای استجماع: توانایی حفظ انسجام و تمرکز، حتی در میان کثرت امور.

بخش دوم: شعور موجودات و کارآیی لطافت

ظهرهایی که به خانه بازمی‌گشتم، در کوچه‌مان صحنه‌ای مرا به حیرت وا می‌داشت. گاه گیاهی کوچک و لطیف از میان آسفالت سخت و بی‌جان سر برآورده بود. چگونه ممکن است این گیاه نازک، آسفالت را بشکافد و راه خود را به سوی نور باز کند؟ این پرسش، مرا به تأمل در شعور و کارآیی موجودات کشاند. شاید ملکی الهی راه را برای این گیاه گشوده باشد، یا شاید این لطافت ذاتی گیاه است که با صبوری و نرمی، سنگ و قیر را کنار می‌زند. ما اغلب به زور و قدرت ظالم چشم می‌دوزیم، اما از قوت مظلوم غافل می‌مانیم.

این گیاه کوچک، با نرمی و صبوری‌اش، کاری می‌کند که هیچ بوکسوری از پس آن برنمی‌آید. این درس لطافت، در زبان نیز جلوه‌گر است. زبان، این تکه گوشت بی‌استخوان، گاه تیزتر از شمشیر و گاه لطیف‌تر از گل است. سخنی که از زبان جاری می‌شود، می‌تواند از هر ضربه‌ای کاری‌تر باشد. زبان، هم خار است و هم گل؛ هم می‌تواند سخت‌تر از خار ببرد و هم لطیف‌تر از گل آرامش بخشد. شاعر می‌گوید: «دل می‌رود ز دستم، صاحبدلان خدا را»، و این کلام، با لطافتی بی‌نظیر، قلب را تسخیر می‌کند.

اما برخی زبان را بی‌شعور می‌دانند و این ادعا را در کتاب‌های بسیار نوشته‌اند. من اما باور دارم که ماده بی‌شعور، کارآیی ندارد. این کتاب‌ها، که گاه مدعی علم‌اند، پر از مطالب بی‌اساس‌اند، مانند برف‌انباری که جز سردی و پوچی چیزی به ارمغان نمی‌آورد. ماده‌ای که شعور ندارد، نمی‌تواند چنین کارآیی‌هایی از خود نشان دهد. این گیاه لطیف و این زبان نازک، گواه شعور نهفته در خلقت‌اند.

بخش سوم: نقد فال‌گیری و روش صحیح آن

سفری به تهران داشتم و شنیدم که شخصی با پاسور فال می‌گیرد. می‌گفتند فال‌هایش پاسخگوست و مشتریانش برایش ارزش قائل‌اند. کنجکاو شدم و از او خواستم فالم را ببیند. او چند فال گرفت، اما پس از چند بار، گفت: «بسته است» و نتوانست ادامه دهد. من که روش او را نادرست دیدم، به او گفتم: «این شیوه فال‌گیری غلط است. فال را نباید قاطی گرفت، بلکه باید به روش سه‌یک پیش رفت.»

خودم فال یکی از همراهان را گرفتم و نشان دادم که چگونه باید فال را تفسیر کرد. قرمزها نشان‌دهنده خطرات‌اند، سیاه‌ها تلفات، شاه‌ها قدرت و قلب غایت. دو نفر از همراهانم فال گرفتند: یکی شاه داشت اما قلب نداشت، و دیگری قلب داشت اما از شاه بی‌بهره بود. به آنها گفتم: «آن که شاه دارد، حامیان بسیار دارد، اما به مقصد نمی‌رسد. و آن که قلب دارد، موانع بسیار دارد، اما به هدفش نائل می‌شود.»

فال‌گیر پرسید: «روش سه‌یک چیست؟» توضیح دادم که فال‌گیری با پاسور، بر اساس یک‌ها و سه‌ها انجام می‌شود. یک‌ها، چه قرمز، چه سیاه، چه قلب، مهم‌اند و نشان‌دهنده امور کلیدی‌اند. اما اگر فال در سطح سه‌ها بماند، نشان می‌دهد که فال‌گیرنده در مرتبه‌ای پایین گرفتار است، گاه به خطا آموزش دیده یا از دیگران سرقت کرده است. محبوبین الهی اما هرگز در این مراتب پایین بازی نمی‌کنند. آنها در استجماع خود، از این بازی‌های نازل فراترند.

جمع‌بندی

این خاطرات، که از کودکی تا جوانی‌ام را در بر می‌گیرند، نه‌تنها روایت‌هایی از زندگی‌ام هستند، بلکه دعوتی‌اند به تأمل در استجماع و هماهنگی امور در نظام احسن الهی. از طعم هسته گوشت و چای شیرین که درس جمع‌پذیری متضادها را به من آموخت، تا گیاه لطیفی که آسفالت را می‌شکافد و کارآیی نرمی را نشان می‌دهد، و تا نقد روش‌های نادرست فال‌گیری که بر اهمیت نظم و انسجام تأکید دارد، هر یک از این تجربه‌ها مرا به سوی فهمی عمیق‌تر از حکمت الهی هدایت کرده‌اند. استجماع، چه در زندگی روزمره، چه در کارآیی موجودات، و چه در روش‌های معرفتی، گواهی است بر نظم و هماهنگی خلقت. این گفتگوهای صمیمی، دعوتی است به شما برای همراهی در این تأملات و یافتن جلوه‌های حکمت در لحظه‌های ساده و ژرف زندگی.