وَقَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ أَتَذَرُ مُوسَىٰ وَقَوْمَهُ لِيُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَيَذَرَكَ وَآلِهَتَكَ ۖ قَالَ سَنُقَتِّلُ أَبْنَاءَهُمْ وَنَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ ۚ وَإِنَّا فَوْقَهُمْ قَاهِرُونَ

و سران قوم فرعون گفتند: «آیا موسی و قومش را وا می‌گذاری تا در زمین فساد کنند و تو و خدایانت را رها سازند؟» گفت: «به زودی پسرانشان را می‌کشیم و زنانشان را زنده نگاه می‌داریم، و ما بر آنان چیره‌ایم.»

۱. شدت خطر و نامبارک بودن: این آیه به دلیل اشاره به فساد، قتل و سلطه‌گری، بسیار نامبارک و پرخطر است.

۲. مواجهه با افراد ناشناخته: واژه «الملأ» به افرادی ناشناس و احتمالاً معاند اشاره دارد که می‌توانند مشکلات جدی ایجاد کنند.

۳. فساد و زورگویی: این آیه هشداری است در برابر تصمیماتی که به درگیری، ظلم و هلاکت منجر می‌شود.

۴. ناکامی در دستیابی به نتیجه: این آیه بر فقدان خیر و نتیجه مثبت در اقدام مورد نظر تأکید دارد.

قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَاصْبِرُوا ۖ إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ۖ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ

موسی به قومش گفت: «از خدا یاری بخواهید و شکیبایی ورزید. زمین از آن خداست، آن را به هر کس از بندگانش که بخواهد به میراث می‌دهد، و سرانجام نیک از آن پرهیزگاران است.»

۱. خیر و برکت: این آیه به دلیل تأکید بر توکل، صبر و وعده عاقبت نیک، بسیار مبارک است.

۲. معنویت و پایداری: اقدام مورد نظر دارای باطنی معنوی و نتایج پایدار است.

۳. نیاز به صبر: این آیه بر دیربازده بودن اقدام و ضرورت شکیبایی تأکید دارد.

۴. خیر غیرمنتظره: واژه «یورثها» به خیرات غیرمنتظره و برکت با تلاش اندک اشاره دارد.

۵. برتری باطن بر ظاهر: عاقبت نیک برای متقین، نشان‌دهنده برتری باطن اقدام بر ظاهر آن است.

قَالُوا أُوذِينَا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنَا وَمِنْ بَعْدِ مَا جِئْتَنَا ۚ قَالَ عَسَىٰ رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَيَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ

گفتند: «پیش از آنکه به سوی ما بیایی و پس از آنکه آمدی، ما را آزار دادند.» گفت: «امید است که پروردگارتان دشمنتان را هلاک کند و شما را در زمین جانشین سازد، پس بنگرد که چگونه عمل می‌کنید.»

۱. خیر با موانع: این آیه به دلیل وعده هلاکت دشمن و جانشینی در زمین، نیکو است، اما موانعی در مسیر وجود دارد.

۲. پویایی و تحول: استفاده از افعال متعدد، نشان‌دهنده روند پویا و پرتحول در اقدام است.

۳. ظهور نتیجه: ماده «نظر» بر آشکار شدن نتایج مثبت دلالت دارد.

۴. برکت و رونق: اشاره به «الأرض» نشان‌دهنده برکت و رونق در نتیجه اقدام است.

وَلَقَدْ أَخَذْنَا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِينَ وَنَقْصٍ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ

و ما خاندان فرعون را به خشکسالی و کمبود محصولات گرفتار کردیم، باشد که متذکر شوند.

۱. شدت خطر: این آیه به دلیل اشاره به خشکسالی و کمبود، بسیار نامبارک است.

۲. گرفتاری و آسیب: واژه «أخذنا» به خطر، مکافات و آسیب‌هایی مانند بیماری و بلا اشاره دارد.

فَإِذَا جَاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قَالُوا لَنَا هَٰذِهِ ۖ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَطَّيَّرُوا بِمُوسَىٰ وَمَنْ مَعَهُ ۗ أَلَا إِنَّمَا طَائِرُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ ۙ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

پس چون نیکی به آنان می‌رسید، می‌گفتند: «این برای ماست.» و چون بدی به آنان می‌رسید، به موسی و همراهانش شوم می‌گرفتند. آگاه باشید که شومشان نزد خداست، ولی بیشترشان نمی‌دانند.

۱. عدم خیر مطلق: این آیه به دلیل عدم قطعیت خیرات و وجود بدی‌های فراوان، چندان مبارک نیست.

۲. اختلاف و معطلی: خیرات اقدام نامشخص است و ممکن است به اختلاف و معطلی منجر شود.

وَقَالُوا مَهْمَا تَأْتِنَا بِهِ مِنْ آيَةٍ لِتَسْحَرَنَا بِهَا فَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ

و گفتند: «هر نشانه‌ای که برای افسون کردن ما بیاوری، ما به تو ایمان نمی‌آریم.»

۱. عدم نتیجه: این آیه به دلیل تأکید بر بی‌ثمری، بسیار نامبارک است.

۲. اتلاف وقت و سرمایه: اقدام مورد نظر به هدر رفتن منابع منجر می‌شود.

فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ وَالضَّفَادِعَ وَالدَّمَ آيَاتٍ مُفَصَّلَاتٍ ۖ فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْمًا مُجْرِمِينَ

پس بر آنان طوفان و ملخ و شپش و قورباغه و خون را به عنوان نشانه‌های روشن فرستادیم، ولی تکبر ورزیدند و قومی تبهکار بودند.

۱. شدت خطر: این آیه به دلیل اشاره به بلایا و تبهکاری، بسیار نامبارک است.

۲. بلایا و مشکلات: اقدام به وزر، وبال و پرونده‌سازی منجر می‌شود.

۳. ترک ضروری: شدت تبعات، ترک اقدام را ضروری می‌سازد.

وَلَمَّا وَقَعَ عَلَيْهِمُ الرِّجْزُ قَالُوا يَا مُوسَى ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِنْدَكَ ۖ لَئِنْ كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ وَلَنُرْسِلَنَّ مَعَكَ بَنِي إِسْرَائِيلَ

و چون عذاب بر آنان نازل شد، گفتند: «ای موسی، پروردگارت را به پیمانی که نزد تو دارد بخوان. اگر این عذاب را از ما برداری، حتماً به تو ایمان می‌آریم و بنی‌اسرائیل را با تو می‌فرستیم.»

۱. شدت خطر: این آیه به دلیل اشاره به عذاب، بسیار نامبارک است.

۲. گرفتاری و تهدید: واژه «ولما» و «وقع» به گرفتاری‌های ناگهانی اشاره دارد.

۳. سقوط و شکست: «وقع» به حوادث غیرمنتظره مانند تصادف و بیماری اشاره دارد.

فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الرِّجْزَ إِلَىٰ أَجَلٍ هُمْ بَالِغُوهُ إِذَا هُمْ يَنْكُثُونَ

پس چون عذاب را تا مدتی که به آن می‌رسیدند از آنان برداشتیم، ناگهان پیمان‌شکنی کردند.

۱. گرفتاری و نامبارک بودن: این آیه به دلیل اشاره به پیمان‌شکنی، بد است.

۲. مشکلات فراوان: اقدام با گرفتاری‌های متعدد همراه است.

فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ

پس از آنان انتقام گرفتیم و در دریا غرقشان کردیم، زیرا آیات ما را تکذیب کردند و از آن غافل بودند.

۱. هلاکت و ناکامی: این آیه به دلیل اشاره به غرق و هلاکت، بد است.

۲. عدم نتیجه مثبت: اقدام فاقد اثر و نتیجه خوب است.

وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كَانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا ۖ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ الْحُسْنَىٰ عَلَىٰ بَنِي إِسْرَائِيلَ بِمَا صَبَرُوا ۖ وَدَمَّرْنَا مَا كَانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَقَوْمُهُ وَمَا كَانُوا يَعْرِشُونَ

و قومی را که ناتوان شمرده می‌شدند، مشرق‌ها و مغرب‌های زمینی را که در آن برکت نهاده بودیم به میراث دادیم، و سخن نیکوی پروردگارت بر بنی‌اسرائیل به سبب شکیبایی‌شان تحقق یافت، و آنچه فرعون و قومش می‌ساختند و آنچه برمی‌افراشتند ویران کردیم.

۱. خیر و برکت عظیم: این آیه به دلیل اشاره به وراثت و برکت، بسیار نیکو است.

۲. خیرات غیرمنتظره: واژه «أورثنا» به خیرات و برکت‌های غیرمنتظره اشاره دارد.

۳. تحقق وعده الهی: «تمت كلمة ربك» بر موفقیت و خیرات فراوان تأکید دارد.

۴. نقش صبر: موفقیت به شکیبایی وابسته است.

۱. احتیاط در برابر مخاطرات: آیات ۸۰، ۸۳، ۸۴، ۸۵، ۸۶، ۸۷، ۸۸ و ۸۹ بر مخاطرات و تبعات سنگین تصمیمات نادرست تأکید دارند و ترک این اقدامات را ضروری می‌دانند.

۲. صبر و توکل: آیات ۸۱، ۸۲ و ۹۰ بر اهمیت صبر، توکل به خدا و پایبندی به تقوا در دستیابی به نتایج مثبت تأکید دارند.

۳. خیر و برکت: آیات ۸۱، ۸۲ و ۹۰ از خیرات غیرمنتظره و موفقیت در صورت اقدام متعهدانه خبر می‌دهند.

۴. پرهیز از ناکامی: آیات ۸۴، ۸۵، ۸۷، ۸۸ و ۸۹ بر ناکامی و گرفتاری‌های ناشی از تصمیمات نادرست هشدار می‌دهند.

۵. پویایی و تحول: آیه ۸۲ بر روند پویا و پرتحول در اقدام تأکید دارد که می‌تواند به نتایج مثبت منجر شود.

با نظارت صادق خادمی