متن تحقیق

آگاهی و انسان الهی

برگرفته از درس‌گفتارهای صادق خادمی

مقدمه

این نوشتار، کاوشی است عمیق در مسیر تحول درونی انسان از ذهنِ محصور به قلبِ بسط‌یافته، و از تنِ آلوده به جسمِ مقدس. آگاهی، نه صرفِ دانستن، که گشایشِ باطن است؛ و انسان الهی، نه موجودی جدا از جهان، که تجلیِ خداوند در کالبدِ خاکی. این کتاب، بر پایه‌ی درس‌گفتارهای عرفانیِ معاصر، به بررسیِ سازوکارهایِ درونیِ تحول، نقدِ تحریفاتِ دینی، و راهکارهایِ عملیِ خودمراقبتی می‌پردازد. هدف، نه ارائه‌ی نظریه‌ای انتزاعی، که ترسیمِ نقشه‌ای عملی برای رسیدن به ولایتِ باطنی است.

بخش اول: تمایز میان ذکر ذهنی و ذکر قلبی

ذکر ذهنی: اخباری و طوطی‌وار

ذکرهایی که به انسان داده می‌شود، همگی لسانی‌اند. قلب، خود نمی‌تواند ذکر را به خود بیفکند تا فعال شود و آن را به خفا برد. ذکر هنگامی که قلبی نشود، خفی نمی‌گردد و اصلاً انشایی نمی‌شود. ذکر لسانیِ ذهنی، اخباری است؛ کسی که با ذهنش کار می‌کند، ذکر را نیز خبر می‌دهد و می‌گوید: «این‌چنین ذکری است». مرتب تکرار می‌کند و چیزی از درون‌شان بیرون نمی‌آید.

خوراک معنوی: شجاعت، گذشت، ایثار

نخستین شرط، داشتن خوراک معنوی است. خوراک معنوی، شجاعت است، گذشت است، رفعت است، مهربانی است، مودت است، ایثار است. این‌ها توان ریزش و گذشت دارند. اما ذهن، قبض دارد، ابا دارد، امتناع دارد، خودداری دارد و می‌خواهد همه چیز را به هم بریزد تا آنچه خود می‌خواهد، بشود.

ریشه‌ی همگانی انسان در حق

همه‌ی انسان‌ها، پشت‌شان، باطن‌شان، ریشه‌شان به خدا بازمی‌گردد؛ چه کافر باشند، چه مسلمان، چه قساوت‌ورز، چه عاشق. همگی از یک حق برخوردارند. کار بدی که انجام می‌دهند، حق نیست، اما خودِ انسان‌ها از حق بریده نیستند. خداوند با همه زندگی می‌کند و با همه حیات دارد. یک درصدی از آن کار بد نیز، رشحه‌ای از حق دارد.

رفتار با خطاکاران: بسط یا قبض؟

انسان نسبت به کارهای بد دیگران، اگر ابا و امتناع و خودداری نداشته باشد، حتی اگر بخواهند کار بدی انجام دهند، بگذار انجام دهند. انسان، ضعیف و بیچاره است. هیتلر و صدام اطراف ما نیستند؛ ما با بندگان مستضعف خداوند مواجهیم. انسان باید میدان دهد تا دیگران، حتی بدی را انجام دهند. چه اشکالی دارد؟ یعنی انسان قبضی نباشد، اما آگاهی دهد و بگوید: «این بدی که می‌کنی، به خودت ضربه می‌زنی و همه‌ی ما را آلوده می‌کنی».

نتیجه‌گیری بخش اول

ذهن، کارش قبض است. از این رو، وقتی با اولیای خدا، قرآن کریم و عبادت مواجه می‌شود، آن‌ها را پس می‌زند. اگر بخواهید ذهنی تحلیل کنید، زیر بار هیچ عبادتی نمی‌روید و می‌گویید: «توجیه ذهنی ندارد». اما وقتی به قلب برسید، قلب توسعه می‌یابد و خود، نماز را تسخیر می‌کند، روزه را درک می‌کند و قرآن را تسخیر می‌کند؛ زیرا قرآن برای قلوب آمده است.

بخش دوم: قلب و تن در مسیر تحول الهی

استارت قلب و غفلت از تن

گفتن اینکه قلب را استارت بزنیم و توسعه دهیم، به هیچ وجه به معنای غفلت از تن نیست. قلب در این جهان، با تن در ارتباط است. قرار نیست انسان بمیرد، خلع بدن کند یا انسلاخ یابد. قرار است در همین بدن بماند و قلب داشته باشد. بنابراین، تن را باید سالم و تقویت‌شده نگه داشت.

خطر ضعف تن: گرفتاری در باطن

اگر انسان قلب پیدا کند اما تنش ضعیف باشد، گرفتار باطن می‌شود و از ظاهر می‌ماند. مدام به عالم اجنه می‌رود، با ارواح مرتبط می‌شود؛ در حالی که قرار نیست با آن‌ها زندگی کند. قرار است در این جهان باشد و احکام دنیایی‌اش را انجام دهد. کسی که مواظب سلامت تنش نیست، نشاط، طراوت، صلابت و استحکامش را از دست می‌دهد و به شک، تردید و ضعف مبتلا می‌شود.

آگاهی: ذهن سالم، بدن سالم، مسیر انسان الهی

آگاهی یعنی ذهن سالم، بدن سالم، و مسیر ایجاد انسان الهی. انسان یا خود الهی شود، یا تسلیم انسان الهی شود؛ آن طراوت و نشاط به او تزریق می‌شود و او نیز الهی می‌گردد. از این رو، نام کتاب «آگاهی و انسان الهی» است؛ زیرا مسیر الهی شدن انسان را توضیح می‌دهد.

نتیجه‌گیری بخش دوم

نه تن مزاحم قلب باشد و نه قلب، ذهن و تن را کنار بگذارد. این دو با هم، الهی زندگی می‌کنند و انسان الهی می‌سازند.

بخش سوم: بسط قلبی و چشم‌پوشی از خطاها

سؤال: اگر کسی قبض نداشته باشد و همش بسط باشد، در خطاکاران فقط تذکر می‌دهد و اجازه می‌دهد انجام دهند؟

انسان تا بتواند، کلاً چشم‌پوشی داشته باشد نسبت به خطاها، بسیار بهتر است. کسی که بسط دارد، در عوالم خودش، اصلاً متوجه نمی‌شود که کسی خطا می‌کند. کنارش چه می‌گذرد، متوجه نمی‌شود. مانند کسی که درس می‌خواند و غرق در آن است، یا معلمی که سر کلاس غرق درس دادن است و شیطنت‌های دانش‌آموزان را نمی‌بیند.

چشم خطاپوش و قلب خطاپوش

کسی که بسط پیدا می‌کند، نخست چشم خطاپوش پیدا می‌کند. اگر هم چیزی ببیند، قلبش خطاپوش است و می‌گوید: «بگذر». زیرا حق را می‌بیند، نفس‌الامر اشیاء و حقایق را می‌بیند، نظام اسباب و مسببات را می‌بیند و می‌داند که این خطا، بی‌تقصیر نیست. مثلاً عامل اصلی خطایی که امروز مرتکب می‌شود، به هفتصد سال پیش بازمی‌گردد؛ یکی از اجدادش کاری کرده است.

نتیجه‌گیری بخش سوم

بسط، نه بی‌تفاوتی، که درک عمیق نظام علیت و رحمت الهی است.

بخش چهارم: تفسیر آیه «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ…»

جواب: امانت ولایت و محبوبین ذاتی

امانت ولایت را که خداوند عرضه کرد، فرشتگان نپذیرفتند، حیوانات نپذیرفتند، گیاهان نپذیرفتند و انسان پذیرفت. همه‌ی انسان‌ها نپذیرفتند؛ در واقع، محبوبان ذاتی مورد نظرند. محبوبین ذاتی، به تنهایی نیستند؛ تمامی ظهورات را زیر پر خود دارند. وقتی ولایت را می‌پذیرند، مسئولیت تمامی آن‌ها را نیز می‌پذیرند؛ زیرا مسئولیت بندگان را دارند. بندگان ظلوم و جهولند، اما از طریق محبوب ذاتی، ظلوم و جهولیِ بندگان به او استناد می‌یابد؛ زیرا او مسئول و پاسخگوست.

قرآن کریم: شناسنامه‌ی هستی

هر آیه مربوط به گروهی از انسان‌هاست. قرآن کریم را شناسنامه‌ی هستی گویند؛ شناسنامه‌ی اولیای خدا نیز هست و شناسنامه‌ی افراد عادی. افراد عادی باید آیات خود را بیابند و اولیای الهی نیز آیات خود را دارند.

نتیجه‌گیری بخش چهارم

ظلوم و جهول بودن، نه نقص انسان، که مسئولیت سنگین محبوب ذاتی در قبال همه‌ی ظهورات است.

بخش پنجم: خودمراقبتی در جهان دستگاه‌مند

سؤال: راهکار عملی برای تن سالم در ایران؟

زندگی‌ها دستگاه‌مند شده‌اند؛ شما زیر سیطره‌ی یک دستگاه زندگی می‌کنید و چرخ‌دنده‌ای کوچک از آن هستید. چرخ‌دنده‌های بزرگ‌تر، حکومت‌ها، مدیران و مسئولان‌اند. نخست باید مسئولان آگاه شوند.

مسئولیت حکومت در دینداری

اگر می‌خواهند انسان‌ها دیندار شوند، باید هوایشان را سالم کنند. تا هوا سالم نشود، ذهن و قلب سالم نمی‌شود و قلب باطنی ایجاد نمی‌گردد. باید زندگی‌ها را مدرن، به‌روز و سالم کرد تا دینداری ممکن شود. وقتی هوای شهر آلوده است، کل شهر بی‌دینی دارند و به دین نمی‌رسند؛ زیرا فهم دین با قلب باطنی است.

خانه‌های آپارتمانی و حرمان

خانه‌هایی که می‌سازند، باید با آسمان ارتباط داشته باشند؛ انسان‌ها قرار است الهی شوند و زیست سالم داشته باشند. آپارتمان‌های تنک و کوچک، فشار و استرس مضاعف وارد می‌کنند، ذهن را کور می‌کنند و انسان را به حرمان می‌اندازند.

خودمراقبتی شخصی: خواب

بهداشت و خواب را می‌توان رعایت کرد. تن‌ها متفاوتند؛ یکی با چهار ساعت خواب کافی است، یکی نه ساعت، برخی تا دوازده ساعت. انسان باید نیاز طبیعی تن خود را بشناسد و تأمین کند. اگر هشت ساعت نیاز دارد، هشت ساعت بخوابد. کم کردن خواب برای سیر و سلوک، طراوت تن را از بین می‌برد و زودپیری می‌آورد.

نحوه‌ی خوابیدن

ساعت خواب را تنظیم کند و ترجیحاً ساعت یازده شب بخوابد. تن‌ها متفاوتند؛ برخی اگر سر شب بخوابند، ناخوش می‌شوند. انسان نباید به تنش تحمیل کند. هنگام بیدار شدن، سریع بلند نشود؛ کمی درازکش بماند، سپس بنشیند. انسان در خواب به عالم دیگر می‌رود و آگاهی می‌گیرد؛ بلند شدن ناگهانی، اطلاعات را می‌ریزد. باید بدن را تسکین داد تا یافته‌ها به حافظه سپرده شود.

بستر و محیط خواب

بستر نه سفت باشد نه خیلی نرم. از پتو می‌توان استفاده کرد، مگر مشکلات دیسک. نور نه تاریک مطلق، نه پرنور؛ یک چراغ کم‌نور شبیه شعله‌ی شمع. هوا کمی رو به خنکی. غذا دست‌کم سه ساعت قبل از خواب.

نظام خودمراقبتی

این‌ها توصیه‌های کلی نظام خودمراقبتی است؛ نه با پزشکی هماهنگ است و نه با طب سنتی. پزشکی و طب سنتی پر از پیرایه‌اند. باید کسی همت کند و نظام خودمراقبتی طبیعی را تبیین و کتاب کند.

نتیجه‌گیری بخش پنجم

خودمراقبتی، پلی است میان تن و قلب، و مقدمه‌ای برای زیست الهی در جهان دستگاه‌مند.

بخش ششم: هشدارهای قلبی و دلشوره

سؤال: قلب هشدار می‌دهد، چه باید کرد؟

انسان باید به این هشدارها اهمیت دهد. نابغه‌ها قدرت حدس دارند؛ یعنی سرعت آگاهی‌شان بالاست. آگاهی‌ها مانند خودروهایی با سرعت‌های متفاوت‌اند. انسان عادی با سرعت معمولی، نابغه با سیصد کیلومتر. انسان عادی پنج سال بعد به آگاهی می‌رسد، نابغه پنج ساعت بعد.

دلشوره و خواب

دلشوره‌ها این‌گونه‌اند. کسی که صفای باطن و لطافت بیشتری دارد، سرعت کسب آگاهی‌اش بیشتر است. انسان عادی باید با صحنه مواجه شود تا بفهمد، اما نابغه پیش از مواجهه درک می‌کند. اگر به این آگاهی‌ها توجه کند، بلا را دفع می‌کند. خواب نیز همین کار را می‌کند؛ رویاها هشداردهنده‌اند.

دلشوره‌ی واقعی در برابر استرس

گاهی دلشوره از استرس و اختلال است؛ این آگاهی نمی‌دهد و هشدارش بی‌فایده است.

نتیجه‌گیری بخش ششم

هشدار قلبی، چراغی است در تاریکی آینده؛ نادیده گرفتنش، مکافات دارد.

بخش هفتم: دگرگونی قلب و نقش مادر

سؤال: مادر خوب چگونه نقش بد پیدا می‌کند؟

قلب یعنی دگرگونی. چون نرم است، مانند آب، هر قالبی را می‌گیرد؛ حتی قالب بد. قلبی بسیار نازک، ناگهان قساوت می‌آورد و بی‌رحم می‌شود. قلب مادی، تقلب دارد. اگر رشد کند و به تجرد برسد، این مشکلات برطرف می‌شود.

ضعف تن و احساسات

احساسات ضعیف و قوی داریم. احساس مادر اگر قلبش قوی نشده یا تنش ضعیف باشد، احساساتش ضعیف می‌شود. برای همین، تن باید تقویت شود تا اراده و خودمهاری داشته باشد.

تقویت مداوم تن

اگر یک هفته از رسیدگی به تن غافل شوید، ضعیف می‌شود. غم و غصه، تن را ضعیف می‌کند. دانش‌آموزان در استرس امتحانات، به ویژه پشت‌کنکوری‌ها، سیستم ایمنی‌شان ضعیف می‌شود و با یک میکرب بیمار می‌شوند.

مراحل قلب و روح

انسان در مرحله‌ی قلب نیز خشمگین می‌شود و ممکن است کافر شود. کسی که عاشق اولیاست، گاهی دشمن اولیا می‌شود. قلب یعنی دگرگون شدن. قلب باید پیش رود تا به روح برسد. در مرحله‌ی روح، تسلیم ولایت می‌شود. در قلب، ولایت نداریم؛ حکیم و فرزانه می‌شویم، اما ولی نمی‌شویم.

سن و توسعه فردی

سن در توسعه فردی تأثیری ندارد. در کودکی، انسان لطیف‌تر است و واقعیت‌ها بهتر قالب می‌شوند. با افزایش سن، قالب می‌گیرد و قبض می‌شود. اما با آگاهی و تمرین، قبض را مهار می‌کند و مانند کودک، حقایق را می‌پذیرد.

نتیجه‌گیری بخش هفتم

قلب، دریایی است متلاطم؛ تن، کشتی‌ای که باید استوار باشد تا به ساحل روح برسد.

بخش هشتم: امر به معروف و نهی از منکر در پرتو تحقیق

سؤال: کجا فضولی است و کجا درست؟

نخست باید دین را شناخت. کسی که شناخت درستی از دین ندارد، وظیفه‌ی امر به معروف و نهی از منکر برای او نیست.

نتیجه‌گیری بخش هشتم

امر به معروف بدون شناخت دین، نه تنها فضولی، که ظلم است.

بخش نهم: دل‌شکستگی و انرژی منفی

سؤال: قلب منشأ چیزهای مختلف است؛ دل شکسته چه می‌شود؟

قلب لطیف است و تمنا دارد. قلب خودبنیاد است. اگر عقل شکوفا شود، علم تولید می‌کند. مسیر توسعه در ذهن، خلاقیت است، نه تقلید. تقلید، وهمی است. قلب نیز لطافت دارد و تمنا. اگر به بی‌طمعی نرسیده باشد، دلش می‌شکند.

انرژی منفی دل شکسته

انرژی منفی دل شکسته، مانند بمب اتم است. اگر تمنای دل لطیف برآورده نشود، انرژی منفی معطوف به دل‌شکن می‌شود و زندگی‌اش را از این رو به آن رو می‌کند. دل شکسته مانند قوری چینی است که بند زده شود؛ ترمیم نمی‌شود.

نتیجه‌گیری بخش نهم

دل شکستن، نه تنها ظلم به انسان، که انفجار بمبی اتمی در نظام انرژی جهان است.

جمع‌بندی نهایی

این کتاب، نقشه‌ای است برای تحول از ذهنِ محصور به قلبِ بسط‌یافته، و از تنِ ضعیف به جسمِ مقدس. آگاهی، نه دانستن، که گشایش باطن است. انسان الهی، نه موجودی جدا، که تجلی خداوند در کالبد خاکی. مسیر، نه با تقلید، که با تحقیق و خودمراقبتی است. تن را پاکسازی کنید، قلب را بسط دهید، و به ولایت تسلیم شوید.