متن تحقیق

برگرفته از درس‌گفتارهای صادق خادمی

مقدمه

انسان در گذر از وادی ناسوت، در معرض خسران و زیان مدام قرار دارد مگر آنکه به چهار رکن استوار تمسک جوید: ایمان، عمل صالح، توصیه به حق و توصیه به صبر. این نوشتار، در ادامه تأمل در سوره مبارکه عصر، بر رکن چهارم – صبر – تمرکز دارد و آن را نه به‌مثابه تحملِ صرف، بلکه به‌سان جریانی عاشقانه و انبساطی می‌نگرد که انسان را از قفس ذهن محدود و عادت‌زده رها می‌سازد و به دریای بی‌کران نزولات ربوبی پیوند می‌دهد. صبر، در این معنا، کوبیدن ممتد به خود است؛ ترک طمع به خویشتن، گسستن از تقلید تصلبی، و گشودگی به جریان شئون الهی.

بخش یازدهم: ترک طمع به خود و وصول به اسم رب

صبر و جدایی از زندگی معمولی

زندگی در عالم ناسوت، عرصه‌ای است رقابتی، پر از تصادم و حوادث ناگهانی که انسان را از مقصد اصلی‌اش – که همانا وصول به قلب و معرفت است – منحرف می‌سازد. برای گسستن از عادت ذهنی و زندگی روزمره، انسان نیازمند صبری ممتد است؛ صبری که ابتدا به خود توصیه شود و سپس به دیگران، و از دیگران نیز طلب توصیه گردد. این صبر، کوبیدن مداوم به خود است تا طمع به خویشتن رخت بربندد و انسان از بند ذهن محدود و تن محدود رهایی یابد.

تقلید تصلبی و قبض وجودی

تقلید تصلبی، یعنی چشم و گوش بسته پیروی از یک شخص یا اندیشه، تعطیل کردن حواس، آگاهی‌ها و وجود خویش، و سپردن تمامی هستی به دیگری. چنین تقلیدی، انسان را صلب می‌سازد، به قبض می‌کشاند و از بسط بازمی‌دارد. مقلد، همواره ضعیف‌تر از مقلدٌمنه است و در ظاهرگرایی فرو می‌ماند. ایمان، که آغاز باطن است، با تقلید حاصل نمی‌شود؛ ایمان نیازمند معرفت تصدیقی، آگاهی، داوری و انشای حکم است.

بهترین عمل صالح صبحگاهی: ترک طمع

بهترین عملی که انسان هر صبح به خود یادآوری کند، ترک طمع به خویشتن است. طمع، یعنی شرط‌گذاری بر دیگران و موقعیت‌ها؛ ترک طمع، یعنی عشق بی‌قیدوشرط. عاشق، قضاوت نمی‌کند، به دیگران گیر نمی‌دهد، همه را خوب می‌بیند و موقعیت‌ها را با آغوش باز می‌پذیرد. او در جریان است، نرم است، سیلان دارد و همچون چشمه‌ای جوشان، هیچ چیز را در خود نگه نمی‌دارد.

جریان انرژی ربوبی و حکم‌های الهی

انسان با جریان دادن انرژی‌های ربوبی، ولایی و الهی، به اقتدار و گشودگی می‌رسد. ولی الهی، به سبب سعه و انبساط، واسطه رزق، فیض و آگاهی است. او احکام الهی را بدون حبس و بلوکه کردن اجرا می‌کند. انسان نیز، اگر جریان دهد، بی‌نهایت حکم از خداوند می‌گیرد و خود، خالق، مبدع و رزق‌رسان ظهورات می‌شود.

وصول به اسم رب: ترک خود و اعتیاد به ذهن

وصول به اسم رب، نیازمند ترک خود است؛ ترک ذهن محدود، پر از قضاوت‌های نادرست و قبضی. انسان باید از اعتیاد به ذهن پاکسازی شود، از موقعیت‌ها حامل نباشد، و انرژی‌های الهی را در خود جریان دهد. قلب پاک، میدان جریان انرژی است؛ آلوده به کینه، حسادت و دنیاخواهی نباشد.

مهارت عاشقی و مرگ تدریجی

عاشقی، مهارتی است که از حبه آغاز می‌شود: سلام، هدیه، نگاه، دستگیری. این دانه‌ها با احترام و صدق کاشته می‌شوند و به عشق تبدیل می‌گردند. عاشقی، نیازمند مرگ تدریجی است؛ کوبیدن به خود، انفجار باطن، پاکسازی اوهام و ترس‌ها. این مسیر، چهار تا ده سال به درازا می‌کشد و انسان را به نفس مطمئنه و استوا می‌رساند.

نتیجه‌گیری بخش یازدهم

ترک طمع به خود، بهترین عمل صالح است که انسان را از قفس ذهن و تقلید رها می‌سازد و به جریان عشق و انرژی ربوبی پیوند می‌دهد. عاشق، در بسط است، در گشودگی است، در آزادی است. او به جنگ کائنات نمی‌رود، ظهورات معشوق را می‌پذیرد و اجازه می‌دهد شئون الهی در او جریان یابد. این است صبر عاشقانه؛ صبری که نه تحمل، که استقبال است.

جمع‌بندی نهایی

انسان، در گذر از وادی ناسوت، در معرض خسران است مگر آنکه به چهار رکن تمسک جوید. صبر، در این میان، نه تحملِ صرف، که جریانی عاشقانه است که انسان را از بند طمع، تقلید و قبض رها می‌سازد و به دریای بی‌کران اسم رب پیوند می‌دهد. ترک طمع، عشق بی‌قید، جریان انرژی، و وصول به حیات ربی، مسیر رهایی است. این مسیر، با کوبیدن ممتد به خود، پاکسازی ذهن، و گشودگی قلب به دست می‌آید.