متن تحقیق

الذین آمنوا: بنیاد ولایت و ایمان حقیقی

مقدمه

این نوشتار، کاوشی عمیق در مفهوم «الذین آمنوا» است که در روایات تفسیری، به کسانی اطلاق می‌شود که ولایت امیرمؤمنان علی(ع) را پذیرفته و خود را در سایهٔ آن شناخته‌اند. ایمان، نه صرفاً باور ذهنی، بلکه پیوندی وجودی با حجت باطنی و جریان عشق الهی است. بدون حل مسئلهٔ ولایت، امامت، رهبری و مدیریت الهی، هیچ عمل صالحی به فرجام نمی‌رسد؛ زیرا اعمال، صفرهایی افقی‌اند که بدون «یکِ» ولایت، فاقد ارزش طولی و معنوی می‌مانند.

بخش اول: گوهر ایمان و بنیاد ولایت

۱-۱. الذین آمنوا: کسانی که ولایت را پذیرفتند

در روایات تفسیری آمده است که «الذین آمنوا» به کسانی اشاره دارد که ولایت امیرمؤمنان علی(ع) را پذیرفته‌اند؛ یعنی استادمحوری حقیقی را برگزیده و خود را در پرتو آن شناخته‌اند. اینان، امام و ولی خویش را با بصیرت باطنی تشخیص داده‌اند. اگر این شناخت همراه با عمل صالح باشد، اعمالشان مقبول درگاه الهی است؛ اما اگر مسئلهٔ ولایت، امامت، رهبری و مدیریت الهی حل نشده باشد، هر عملی که انسان انجام دهد، تاویلی ندارد؛ زیرا به هدایت امام انجام نمی‌شود تا به فرجام و نتیجه برسد. اعمال، همه بی‌فرجام و تباه می‌گردند.

۱-۲. چرا اعمال بدون ولایت تباه می‌شوند؟

اعمال، صفرهایی هستند که کنار یکدیگر نهاده می‌شوند. صفر، نماد سیر افقی است؛ کسی که از جایی حرکت نکرده، در سیر ذهنی گرفتار است، از قلب برخوردار نیست، از ولایت بی‌بهره است، پیوند ولایی و الهی ندارد، از عشق ذاتی محروم است و درگیر طمع‌های ذهن کاسب و تاجر می‌باشد. کنار هم قرار دادن صفرها، هیچ نتیجه‌ای ایجاد نمی‌کند؛ تنها تراکمی عرضی پدید می‌آورد. انسان ممکن است به صورت عرضی بسط یابد: خانه‌ای به دست آورد، ماشینی تهیه کند، از شهرت و احترام اجتماعی برخوردار شود؛ اما رشد طولی ندارد. زیرا این صفرها، هیچ «یکی» کنارشان نمی‌نشیند.

با ولایت و جریان عشق ذاتی خداوند و بریدن از طمع — که همان بریدن از جریان ضرر و زیان است — صفرهای افقی، معنادار می‌شوند. ضرر و زیان، صفرهایی است که در آن هیچ چیز نیست. هر چه تلاش کنید، نتیجه‌ای جز صفر از آن بیرون نمی‌آید؛ زیرا پیوند به ولایت خداوند ندارد. خداوند ولی است که دیگر ولی ندارد. نهایت ولایت باید به حق تعالی برسد و جریان ولایت، جریان محبوبیت، استادمحوری و مربی‌گری را ایجاد کند.

۱-۳. سرشاخهٔ کمالات: ولایت

بدون سرشاخهٔ این جریان — که سرشاخهٔ تمامی کمالات، سرشاخهٔ دین و سرشاخهٔ ایمان است — یعنی ولایت، انسان در زمرهٔ «الذین آمنوا» درنمی‌آید. گوهر «الذین آمنوا»، بنیادش صاحب ولایت است. انسان باید حجت باطنی خویش را بیابد. تشخیص حجت باطنی و صاحب ولایت و امام، نیازمند عقل نوری است؛ عقلی که مورد تأیید حق تعالی باشد، نیازمند ولایت موهبتی و سرشتی است. نوعی شبیه‌سازی، همانندی و سنخیت باید میان کسی که می‌خواهد اهل تعلیم باشد و آن عالم وجود داشته باشد تا پیوند ولایت الهی برقرار شود.

بخش دوم: انواع ولایت و جریان ظهور

۲-۱. ولایت عام و خاص

ما یک ولایت عام داریم و یک ولایت خاص. ولایت عام، همین ظهورات می‌شوند که هر کسی یک کمال عمومی دارد؛ می‌شود خلقت عام. اما ولایت خاص، کمالات خاص می‌شود؛ توانمندی‌های خاص، از جمله امامت، ولایت، رسالت، خلافت که کمالات خاصی است که حق تعالی به بندگان برگزیده‌اش عطا فرموده است.

بخش سوم: جامعهٔ ولایی و تواصی بالحق و بالصبر

۳-۱. ایمان در انزوا ممکن نیست

اگر در زمان غیبت می‌خواهیم کار کنیم، فعالیت کنیم، از جامعه برخوردار باشیم، جامعهٔ ولایی لازم است. زیرا گفته شده: «وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ» — همدیگر را به حق‌پذیری و حق‌جویی سفارش کنید و همدیگر را به شکیبایی و بردباری سفارش نمایید و از ناملایمات، مخالفت‌ها و موانع نترسید و نهراسید. این سفارش عمومی است؛ یعنی شما باید جامعه داشته باشید. نظام شما یک نظام مشاعی است. بدون اجتماع، جامعه و سازمان نمی‌توانید ایمان داشته باشید. در انزوا نمی‌شود ایمان داشت.

۳-۲. حجت باطنی و راهنمایی به خیر

انسان، حجت باطنی و امام باطنی خویش را بشناسد؛ ببیند چه کسی می‌تواند در او دخل و تصرف داشته باشد، هدایتش کند، راهنما به خیر شود، راهنما به عشق شود، راهنما به حکمت، معرفت، تاویل و حقیقت گردد. کسی که در تاریکی گام برمی‌دارد، ذهنی گام برمی‌دارد، خود صفر است؛ نمی‌تواند افراد صفر دیگر و پیاده را راهنمایی کند، نمی‌تواند به دیگران عقیده دهد، نمی‌تواند فصل نوری دیگران را بسازد و نمی‌تواند به آنان رشد الهی بخشد.

رشد الهی، عقیدهٔ نوری، فصل نوری و حقیقت نوری یافتن، نیازمند آن است که انسان، امام برگزیدهٔ الهی را تشخیص دهد و به جریان تزویر — که برانداز مکتب و جریان ولایت است — گرفتار نشود؛ خصوصاً آنجا که بهره‌مند از محبوبی ذاتی است. زیرا محبوبی ذاتی، نعمت تمام خداوند است و جایی که نعمت خداوند تمام شده باشد، محبوبی ذاتی، اتمام نعمت خداوند است؛ اکمال نعمت است. خداوند نعمتش را هم تمام کرده و هم کامل فرستاده؛ ابرمعرفت را فرستاده، بالاترین معرفت خود را برای بشر فرستاده، بالاترین آگاهی‌بخش را فرستاده.

در چنین جریانی، ناسپاس‌ها زیادند، اوهامی‌ها زیادند، افرادی که اختلال روانی دارند و امام‌پذیر نیستند، زیادند. کسانی که نمی‌توانند عشق پاک را بپذیرند، اهل طمع نمی‌توانند اهل عشق و محبت شوند؛ زیرا باید دست از طمع بردارند تا اهل عشق گردند و نمی‌توانند با جریان ولایت همراه شوند. شروع می‌کنند به شبیه‌سازی و جریان ولایت حرام را می‌سازند، جریان ولایت طمع‌ها را می‌سازند، جریان مغضوبی الهی راه می‌افتد.

۳-۳. تشخیص محبوبی و مغضوبی

در برابر محبوبی، انسان همین‌طور که محبوبی را تشخیص می‌دهد، باید مغضوبی‌ها، گمراهان، ناسپاس‌ها و کاذب‌ها را تشخیص دهد تا گرفتار براندازها نشود. اگر اهل قلب نیست، اهل احساسات باطنی نیست، درگیر ذهنش است، این نیاز به پاکسازی دارد.

بخش چهارم: تشخیص امام در غیبت

۴-۱. عملکرد، نه ادعا

قرآن کریم روشی که برای معرفی امام دارد، امامان را به عملکرد معرفی می‌کند. برای معرفی امیرمؤمنان نیز همین روش را بیان کرده است. می‌گوید: ولی شما، «انما ولیکم الله»؛ ولی شما خداوند است، چون خداوند سرچشمهٔ ولایت است و ولایت از حق تعالی می‌آید. «و رسوله»؛ رسول هم ولایت دارد. بعد می‌فرماید: «و الذین آمنوا»؛ کسانی که در جریان ایمان‌اند. «الذین یقیمون الصلاة»؛ نماز را برپا می‌دارند، نماز را زنده نگه می‌دارند، احیاکنندهٔ نمازند، اقامه‌کنندهٔ نمازند، نماز به آنان زنده است، نه اینکه فقط خودشان نماز می‌گزارند؛ جریان عبادت الهی، جریان عبودیت و پرستش الهی به این‌ها زنده است، به حضور این‌ها زنده است.

«و یوتون الزکات»؛ اهل نیاز هم هستند. نماز دارد، نیاز هم دارد؛ یعنی امور مالی را می‌تواند ساماندهی کند. خودشان نیاز مالی ندارند، تأمین‌کنندهٔ نیازهای مالی دیگران هم هستند. برای جریان ولایت، نیازمند تجارت نمی‌شوند. «وهم راکعون»؛ این‌ها اهل نرمی‌اند، اهل انعطاف‌اند، اهل خمیدگی‌اند، تواضع دارند، خضوع دارند و ظرفیت و جمعیت حضور با همه را دارند؛ یعنی ظرفیتی دارند که می‌توانند هر ظرفیتی را با ظرفیت خودشان همراه کنند.

۴-۲. ویژگی‌های ولی

• یقیمون الصلاة: مدیریت اقامهٔ عبادت و پرستش
• یوتون الزکاة: مدیریت اقتصادی، تأمین نیازها
• وهم راکعون: نازکشی از خلایق، ظلم‌ستیزی، همراهی با همه

چنین کسی ولی شماست. می‌خواهید ولی را تشخیص دهید، امام را تشخیص دهید، بروید عملکردش را نگاه کنید. امام با عملکرد شناخته می‌شود، با توصیه و سفارش و ادعا شناخته نمی‌شود. کسی که محبوبی است، نزول حقی دارد، زندگیش حقی است، برخوردار از ضرورت حقی دارد، صعودش هم حقی است؛ یعنی غایتش هم حق تعالی است. جایی اسیر و وابسته به هیچ عالمی نمی‌شود؛ از حق تعالی می‌آید و به حق تعالی عروج می‌کند و معراجش حق تعالی است، نه ملکوت و جبروت و ارواح و این‌ها. مهمترین کرامتش، معرفت الهی است.

بخش پنجم: سلسله مراتب مدیریت در غیبت

استبداد ممنوع است؛ هیچ فردی نمی‌تواند بدون ولایت الهی حاکم مطلق شود.

بخش ششم: موانع تشخیص ولایت

بخش هفتم: راه پاکسازی و تشخیص ولی

1. تسلیم ذهن به قلب
2. توسل به خداوند
3. صافی کردن دل
4. دوری از رسانه‌های هوچی‌گر
5. پاکسازی باطنی از شبهه‌ها

امامت، یک فرایند طبیعی است؛ جریان نصب الهی دارد، یک جریان توصیه‌ای نیست.

بخش هشتم: صبر، صفت ضروری اهل ولایت

ولی با تاویل کار می‌کند؛ ته ماجرا را می‌بیند. صبر نداشته باشد، ته ماجرا را نمی‌بیند و شروع به نقد ولی می‌کند؛ در حالی که ولی نقدپذیر نیست و با ضرورت الهی زندگی می‌کند. جریان امامت و ولایت، یک جریان توصیه‌ای، وصیتی نیست؛ یک جریان کشفی است. باطن انسان باید صاف باشد، ذهن انسان باید پاکسازی شده باشد، ذهن تسلیم قلب شده باشد، انسان اذن الهی، عنایت الهی و تأیید الهی برخوردار باشد.

جمع‌بندی نهایی

ایمان واقعی، ولایت‌پذیری است همراه با عمل صالح در سایهٔ امام باطنی. بدون ولایت، همه اعمال، صفرهای افقی‌اند؛ تراکم، اما بی‌فرجام. در غیبت، تشخیص ولی از عملکرد، مظلومیت، معرفت و عشق ذاتی اوست، نه ادعا، وصیت یا هیاهو. هدف نهایی ولایت، خودبنیادی و خودکاری انسان است؛ نه تقلید دائمی. انسان تقلیدی به کمال نمی‌رسد و سیر طولی پیدا نمی‌کند؛ در جایی که شارژ شده و کوک شده، درجا می‌زند و پابه‌پا می‌شود، اما جا به جا نمی‌شود؛ فصل نوری پیدا نمی‌کند.