متن تحقیق

برگرفته از درس‌گفتارهای صادق خادمی

بخش نخست: عمل صالح در یک کلمه

اگر بخواهیم جوهره‌ی عمل صالح را در یک واژه‌ی واحد گرد آوریم، آن واژه «عشق پاک» خواهد بود. عشقی که از هرگونه طمع و حرص تهی است؛ زیرا طمع در برابر عشق ایستاده و آن را تباه می‌سازد. از این‌رو، «عملوا الصالحات» در قرآن کریم، اشاره به کسانی دارد که عاشق‌اند؛ عاشقانی که رابطه‌ای عاشقانه با خداوند و خلق او می‌جویند.

سه رکن عشق پاک: ناز، نیاز، نماز

برای آنکه رابطه‌ای عاشقانه پدید آید، انسان باید اهل احسان باشد؛ یعنی اهل ناز، اهل نیاز و اهل نماز. این سه، شاکله‌ی عشق پاک‌اند:

• ناز: امتنان و نعمت‌بخشی به دیگران.
• نیاز: تأمین نیازهای دیگران و دستگیری از خویشتن.
• نماز: تسلیم عمل به خداوند از سر عشق و محبت.

احسان و ولایت خاص

احسان حقیقی، نیازمند زنده شدن ولایت خاص در انسان است. این ولایت، موهبتی الهی است که در باطن فرد نهفته و او را قادر می‌سازد تا عنایت خداوند را در خویش حس کند؛ نه رویت، که احساس. چنین انسانی، عنایت‌های خداوند را در زندگی خویش لمس می‌کند و با آن‌ها زیست می‌نماید.

کسی که از ولایت خاص برخوردار است، می‌تواند نیازهای دیگران را تأمین کند، نعمت ببخشد و نیکویی نماید. نیکویی‌های او در دیگران، شاخه‌هایی از وجود خویش‌اند. او از این طریق در حال توسعه است؛ همچون درختی که با هرس شدن، شاخه‌های نو می‌رویاند و میوه‌های سالم می‌دهد.

تسلیم عمل به خداوند

انسان عاشق، عمل خویش را به خداوند تسلیم می‌کند؛ نه تنها به‌صورت ظاهری و مشایی، بلکه از سر عشق و محبت. این تسلیم، عمل را ابدی می‌سازد؛ ذخیره‌ای برای برزخ و آخرت می‌شود. عملی که از خداوند حکمش را دارد و بر طبیعت خویش استوار است، جاوید می‌گردد.

درخت هرس‌نشده و بیماری امساک

کسی که از خویش ریزش نداشته باشد، همچون درختی است که هرس نشده. میوه‌هایش هرچند پربار، بیماری‌زا می‌شوند. امساک و خودداری، ریشه‌ی بیماری‌هاست. انفاق نکردن، میوه را آلوده می‌کند. اما کسی که مالش را انفاق می‌کند، حقوق شرعی و مردمی‌اش را ادا می‌کند، سلامت تن و روح خویش را تضمین می‌نماید.

بخش دوم: از احسان تا همت الهی

احسان، سلامت می‌آورد؛ سلامت، اراده را قوی می‌کند؛ اراده‌ی قوی، بارور می‌شود و به همت حقی تبدیل می‌گردد. همت، مشیت الهی است. انسان با اراده‌ی بی‌کران، می‌تواند به مشیت الهی دست یابد و روزی‌رسان خلق شود.

وَبِيَمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَىٰ

و به یمن او، خلق روزی می‌خورند.

همت و روزی‌رسانی

همت، نیروی دل است. دل قصد می‌کند، توجه می‌یابد، نیرو جمع می‌کند و از خداوند انرژی می‌گیرد. این انرژی را به تمامی ظهورات می‌رساند. انسان با همت، روزی‌رسان خلق می‌شود و ظهور فعل خداوند را توسعه می‌دهد.

اراده ضعیف و دون‌همت

اما آنکه اراده‌اش ضعیف است، دون‌همت می‌شود. از کسب رزق خویش عاجز است. درگیر حرف مردم، ژنتیک، فرهنگ، ترس و استرس می‌گردد. عمل صالح برای او محدود و کوچک است.

بخش سوم: اراده قوی و عمل صالح گسترده

انسان با اراده قوی، حکم‌شناس می‌شود. فوری را از غیرفوری، ضروری را از غیرضروری تشخیص می‌دهد. اهل سازش ناسالم نیست. ارتباطش سازنده است، نه انفعالی. نقد می‌پذیرد، اما در انفعال فرو نمی‌رود.

خودیابی: بستر اراده قوی

اراده قوی، نیازمند خودیابی است. خودیابی با خودپذیری بی‌قیدوشرط آغاز می‌شود. انسان باید خویشتن را عزیز بدارد، موهبت‌های الهی را قدر شناسد، ضعف‌ها و قدرت‌هایش را بشناسد، و به خویش عشق ورزد؛ عشقی بدون شرط.

• زندگی در حال (نه گذشته، نه آینده غیرقابل کنترل)
• ثبات عاطفی (نه صمیمیت افراطی، نه سردی)
• تمرکز بر حکم امروز
• کنترل زبان (نه عیب‌جویی، نه افشای پیش از عمل)

جمع‌بندی نهایی

عمل صالح، ایمان عملی است؛ دینداری واقعی است. انسان با اراده قوی، مرکز ظهور فعل خداوند می‌شود، روزی‌رسان خلق می‌گردد و به ولیّ محبوب خداوند تبدیل می‌شود. این مسیر، از عشق پاک آغاز می‌شود و به همت الهی ختم می‌گردد.