خط  : راه‌يافتن شبهه و ترديد، خواه در حدود الاهى باشد يا در حقوق مردمانى، مانع از انشاى دادنامه مى‌باشد.

خط  : شبهه در صورتى قابل اعتنا و مورد توجه مى‌باشد و مانع از انشاى دادنامه مى‌گردد كه موضوع آن زمينه‌ى تحقق معقول و نشانه‌اى در خور اعتنا و عقلايى داشته باشد و مرتكب فاقد قصد و عارى از توجه به لزوم تحقيق و فحص در اين خصوص است. بنابراين اگر شبههْ موضوعِ معقول يا عقلايى و مورد اقبال نوع افراد نيابد، مانع نمى‌شود و با احراز موضوع، دادنامه به قدرت انشا مى‌گردد، وگرنه مؤاخذه‌ى الاهى و قانون را در پى دارد.

خط  : موارد شبهه با موارد جهل يكسان نيست. از موارد تحقق موضوع شبهه آن است كه مرتكب، توهم مباح و مجاز بودن عمل مجرمانه‌ى خود را حين ارتكاب جرم به‌گونه‌ى اعتقادى و جزمى و به باور قلبى خود داشته و احتمال خلاف آن را در حقيقت نمى‌داده است؛ چراكه عقيده، موضوع احكام فقهى قرار مى‌گيرد، نه حقيقت و عقلا نيز به آن اعتقاد اعتنا داشته باشند. ارتكاب وى به اين اعتبار، موضوع جهل نمى‌باشد تا جايى براى لزوم تحقيق و فحص و دورى از اهمال در بررسى بماند.

خط  : شبهه با سوءاختيار و ارتكاب معصيتى كه اختيار و آگاهى و التفات را برمى‌دارد، محقق نمى‌شود. بنابراين مستى حاصل از مصرف اختيارى مشروبات الكلى، شبهه ايجاد نمى‌كند و معذِّر نيست.

خط  : با تحقق موضوع شبهه، قاضى نمى‌تواند شبهه را انكار كند و طرف درگير را دروغ‌زن بخواند و از وى دليل بخواهد، وگرنه تجسس ممنوع مى‌باشد. اين امر به‌خصوص در موضوع نكاح شرعى كه صرف ادعاى آن پذيرفته است و نياز به ارايه‌ى سند و دليلِ مُثبِت به دادگاه ندارد، و موضوع شبهه در تحقق گناه‌هاى منافى عفت، لازم است رعايت شود.