فصل هفدهم: قرآنكريم
فصل هفدهم: قرآنكريم
قرآنكريم كتاب وحى الاهى و حكمت و برخوردار از اطمينان و صلابت در رابطهى ميان حقتعالا با خلق، هم در دنيا و هم در عالم ديگر، بر روشى اعتدالى و مناسب با سرشت هر فرد است. هر فرد از طريق انس و دوستى و عقلِ دلشدهى خود مىتواند به فهم قرآنكريم راه يابد.
قرآنكريم در مطالعات الهياتى اسلامى به عنوان كتاب وحى الاهى و منبعى براى هدايت معنوى و اخلاقى شناخته مىشود[1] .
قرآنكريم برخوردار از استحكام حقّىست و شك، ترديد، ضعف و سستى به كتاب وحيانى خداوند راه ندارد. توان برخوردارى قرآنكريم از تحدّى يكى از ويژگىهاى معجزهآساى قرآنكريم است[2] .
قرآنكريم مىتواند افكار آلوده و ذهن مسموم را از طريق قرائت و بهويژه با تلاوت فرد، پاكسازى و تطهير و نيز دفع كند. از اين رو نهتنها مىشود، بلكه لازم است به قرآنكريم پناه برد و بعضى از كدورتهاى ذهن و دل را كه جز از طريق انس با قرآنكريم زدوده نمىشود، با آيات الاهى پاكسازى داشت تا جان بتواند به آگاهىهاى درست و معتبر، تبيينهاى دانشى و معرفتى و حقايق وحيانى و چهرهى تجلّى الاهى
كه در آن است، از طريق قرب قلبى وثوق و اطمينان يابد و آن را مصرف جان نمايد.
مطالعات روانشناسى دين و سلامت نشان دادهاند كه تلاوت قرآنكريم مىتواند به كاهش اضطراب و بهوبد سلامت روان كمك كند، بهويژه در بيمارانى كه باور دينى قوى دارند[3] .
فرد با تلاوت قرآنكريم و تدبّر در آن مىتواند سلامت معنوى و نشاط و مستىِ در جان و توانبخشى بگيرد. قرآنكريم مىتواند رزق جان گردد و براى فرد از حيث توانبخشى، ارزش غذايى بيش از تأمين نيازهاى خوراكى داشته باشد.
اگر كسى هرروز به قرآنكريم مراجعه و با آن ـ اگرچه به اختصار ـ انسى نداشته باشد، به كدورت و ابهام دل و آلودگى در انديشه و ذهن مبتلا مىشود.
قرآنكريم غذاى دل و قلب آدمىست كه هم توان حفظ و هم توان تطهير، پاكسازى و ارتقابخشى به دلها را دارد. شكستگىها و زخمهاى برآمده از اختلالات قلب باطنى بدون مراجعه به قرآنكريم حل و ترميم نمىشود. دردهاى دل آدمى و ضعفاعصابهايى كه ريشه در اين دردها و زخمهاى حياتى دارد، بدون قرآنكريم التيام نمىيابد. در روانشناسى مثبت و دين، قرآنكريم به عنوان منبعى براى معنايابى و سلامت معنوى شناخته مىشود كه مىتواند به بهبود سلامت روان و كاهش استرس كمك كند[4] .
قرآنكريم طبيبِ حكيم جانها و هدايت به صراط عدل و قسط و بسط و گشايش سرشتى و شكوفايىست كه مىتواند فرد شايسته و مناسب را با اسم ربّ و نام الاهى كه دارد به خود بخواند و براى او نداى معنايى داشته باشد.
قرائت قرآنكريم با استجماع بر خود قرآنكريم، مددكار انسان در امور خير،
وسعت ذهن، انبساط باطن و وصول به كمالات معنوى مىشود؛ كيميايى وحيانى كه اعجاز الاهىست و هيچ امر معنوى ديگرى حتا نماز با آن قابل قياس نمىباشد.
قرآنكريم كتاب علم و دانش و معجزهاى وحيانىست. دليل آن نيز تحدى قرآنكريم است. كسى باور ندارد، كتابى مانند آن بياورد :
( قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الاِْنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهيرآ ).
بگو اگر انس و جن گرد آيند تا نظير اين قرآن را بياورند، مانند آن را نخواهند آورد، هرچند برخى از آنها پشتيبان برخى ( ديگر ) باشند. اسراء : 88
سلامت معنوى قلب
قرآنكريم، اذكار و عبادات براى آن است كه غذاى جان انسان و باشگاه پرورش باطن براى فارغشدن فرد از وابستگى به ناسوت و سلامت معنوى قلب شوند و باطن انسان با برانگيختگى از آنها شكوفا گردد و هر فرد خويشتن خود را بيابد و با وصول به خود حقيقى، حكم الاهى و سرشتى و عنايت لدنى و باطنى خويش را بيابد و به دانشهاى ربوبى و ارتزاق ملكوتى برسد كه از جانب پروردگار به او موهبت شده است.
كسى كه نمىتواند فارغ از ناسوت گردد، بعد از مرگ همچنان ناسوتىست و توشهاى ديگر در او نبوده است تا بتواند از مواقف و بازداشتگاههاى بعد از مرگ رهايى يابد.
قرآنكريم كتاب مبين و آشكار خداوند است كه مىتواند براى انيس خود مربى و معلم گردد، ولى براى كسى كه بهرهمند از دستگاه ادراكى قلب و چشم دل باشد.
براى وصول به معناى قرآنكريم و به حقيقت تكوينى قرآنكريم كه كتاب هدايتبخش به محتواى خود مىباشد، بايد روش آزادى، بسط و گشودگى، پذيرندگى، ترك طمع و عشق پاك و انس با اين كتاب الاهى را از طريق دستگاه قلب و دل رفت.
تعليم مدرسى با اين روش، كارآمد و داراى بلوغ و توان ايصال مىگردد و فرد را بصير، باز، آزاد و برخوردار از بسط، صفا و نورانيت و سلامت معنوى قلب مىكند.
درك عرفانى قرآنكريم به عنوان راهى براى قرب الاهى و معرفت قلبى بررسى شده است. اين ديدگاه در روانشناسى دين به عنوان بخشى از تجربههاى معنوى تحليل مىشود[5] .
قرآنكريم، كتاب شناخت علمى تمامى پديدههاست كه دستگاه ادراكى دل مىتواند به تناسب ظرفيت خويش از طريق انس و عشق قلبى به محتواى آن راه يابد.
نظام خودمراقبتى خواندن قرآنكريم را در عصر غيبت به عنوان كتاب راهنما و نيز محتواى معنايى و خوراك معنوى و علمى جان و داروخانهى سلامت توصيه دارد.
روش انس با قرآنكريم
طريق انس و عشق لحاظ زبان ندارد و مبتنى بر استفادهى معنايى از قرآنكريم است. قرائت قرآنكريم نيز كه مورد توصيه است، فهم معنايى قرآنكريم است نه خواندن الفاظ آن.
انس با قرآنكريم از طريق رعايت ادب به هنگام قرائت و مراعات حرمت و مداومت بر قرائت و تحقيق و گذاشتن اين كتاب روى قلب و ابراز عشق با آن ممكن مىشود.
انس با قرآنكريم و صاحبان ولايت و استفادهى معنايى از طريق سيگنال قلب نيازمند داشتن صفاى باطن است. صفاى باطن ميان باطن فرد و باطن قرآنكريم يا صاحبان ولايت ايجاد تناسب و تشابه و همسنخى و جذب و پذيرندگى مىكند و تنظيمكننده و هماهنگساز ميان باطن فرد با باطن قرآنكريم براى وصول به باطن و پذيرايىشدن به معانىِ پنهان قرآنكريم مىگردد.
قرآنكريم اگر نفَس، عشق و صفا و جان انسان گردد، آيات الاهى آن در قلب رسوخ پيدا مىكند.
اگر انس و عشق به قرآنكريمِ مكتوب موجب شود شخصيت تكوينى قرآنكريم، فرد را بپذيرد و او را دوست داشته باشد، وى را به محتواى مكتوب خود و به معانى تكوينى خويش ورود مىدهد و او را شناساى هر پديدهى هدف مىگرداند.
اگر دل و قلب فرد از طريق انس با قرآنكريم سبك شود، اين نشان آن است كه قرآنكريم تكوينى او را پذيرفته است.
رعايت وضو و طهارت هنگام نزديكشدن به محضر اين كتاب وحيانى و بردن نام آن به احترام و همراه با وصفى كريمانه و بزرگ، نمونهاى از ابراز عشق به آيات معقول اين كتاب علوم و دانشهاست كه انيس و عاشق خود را مىشناسد و مىتواند عاشق را در پهناى بىكرانِ دلِ خويش، به باطن خود راه دهد و با دل الاهىاش خواهان و
پناهش گردد.
قرآنكريم از طريق انس و عشق، بهطور زنده به دل نازل مىشود[6] و تازگىهاى
آن، خود را در دل فرد رخنمون و ظاهر مىسازد و خود قرآنكريم متولى و عهدهدار آموزش و تعليم معنا و محتواى خود بهويژه در حوزهى توحيد تحقّقى و ولايت به فرد از طريق عشق و نزول قلبى مىگردد و همواره معناها و محتواهايى نو از آيات الاهى ارائه مىدهد. هدايت قرآنكريم چنين نظام باطنى و دستگاه قلبى دارد و خودبنياد است بدون آنكه نياز به تبيين خارجى داشته و وابسته به غيرخود باشد، اگرچه حجيت آن به اعتبار حجيت حضرات چهارده معصوم و سيرهى آنحضرات در ارجاع به اين كتاب نور الاهى مىباشد.
بايد آنقدر به قرآنكريم انس گرفت تا قرآنكريم خودش را براى فرد بگشايد، نه اينكه فرد فقط بخواهد از طريق تفسيرهاى علمى بهطور ذهنى از آن پردهبردارى كند و دستگاه ادراكى قلب را ناديده بگيرد. از دستگاه ادراكى قلب و نيز از چگونگى وحى قرآنكريم و روش انس با آن در كتاب آگاهى و انسان الاهى گفتهام.
قرآنكريم قابليت آن را دارد كه پريشانحالى و اضطرابهاى روانى و ديگر اختلالات و بيمارىهاى افراد را برطرف سازد. شرط آن، انسگرفتن با قرآنكريم است. براى نمونه انس با آيات سورهى بقره كه نتهاى كشيده و موزون و سيلابهاى بلند، لطيف و مليحى دارد، براى برطرفسازى ضعفاعصاب، ارتعاش روانى، نگرانى، عجولبودن، كمبردبارى، تپش قلب، نبض فراوان و انقباض دهليزهاى قلب بسيار كاراست. از قرآنكريم و محتواى معرفتى آن به تفصيل در كتاب « قرآنكريم و وحى الاهى » گفتهام.
استخاره با قرآنكريم
استخاره براى شناخت نيمهى پنهان امورىست كه انسان بهويژه در عصر غيبت صاحب ولايت بر آن آگاه نيست. اما اين به معناى بستن دروازهى عقل به روى خود در تمامى مسائل نيست؛ زيرا در نيمهى ظاهر و آشكار زندگى، بايد درستىها را با تحليل عقل و نشانههاى آشكار و شواهد و اسنادِ در اختيار و قابل بررسى به دست آورد. از پيرايههاى زندگى، اعتياد بعضى به استخاره با بدفهمى از معنا و حقيقت دانش پيچيده و موهبتى استخاره است.
دانش استخاره با قرآنكريم
از دانشهاى قرآنكريم كه در اصل دانشى موهبتىست، اما با آموزش و تعليم نيز تا حدى دستيافتنى و اكتسابىست، « استخاره با قرآنكريم » مىباشد.
استخاره در مطالعات دينى و عرفانى به عنوان روشى براى دريافت هدايت الاهى بررسى مىشود[7] .
دانش استخاره همانند دانش تعبير خواب و علم اسماى الاهى از علوم موهوبى و مرتبط با غيب عالم است كه ايمان به آن ايمان به غيب و باطن جهان است.
اين دانش از امور عنايىست و نه درايى و عقلى. فرايند استخاره به عنايت
حضرت حقتعالا شكل مىپذيرد و نه به درايت و هوشمندى عقل. البته عقل با درايت خويش، حجيت، حقانيت و ارزش صدق آن را درمىيابد. ايمان به استخاره به معناى ايمان به عنايت و توجه حقتعالاست.
در كتاب آگاهى و انسان الاهى گفتهام: موهبت رؤياهاى صادقه و راهگشا يا هشداردهنده و زبانگشايى آنها با تعبير شفاهى و سينهبهسينه كه بازى ذهن و بازنمايىِ آلودهى خيال متصل نيست و استخاره كه از ابتدايىترين و البته دقيقترين مسيرهاى ارتباطگيرى درست و وصولدهنده با غيب عوالم ديگر است، راهنماى عصر غيبت به عنايت الاهىست و آدمى را به توفيق نيروى جذب ربوبى كه در كائنات است، به يافت واقعيتهاى درست و به توفيق شناخت يا حضور در محضر انسان الاهى و بهرهگيرى از او وصل مىدهد.
استخاره اگر بر پايهى قلب باشد نه رجوع به دانستههاى مفهومى و علمى كه گاه تا حد خرافه تنزل مىيابد، حكم مشورت با امام معصوم و صاحب ولايت الاهى 7 را دارد؛ چراكه استخاره لطف، عنايت و پناهى الاهى براى راهنمايى بندگان در عصر غيبت است و باطن و غيب عالم را به ناسوت مىكشاند. همانطور كه حضرت موسا7 عصايى چوبى را معجزهى پيامبرىاش مىدانست و جادوى خوفآور ساحران را با آن باطل كرد و حقيقت را عيان نمود يا دم گاوى داور قطعى و قاطع نزاعى شد و حقيقتِ قاتلى پنهان و خاموش را فاش كرد، در اين عصر نيز عالمان و اوليايى هستند كه استخارهى آنان كار عصاى موسا و گاو بنىاسرائيل را در كشف حقيقت مىكند. اين امر هيچ استبعادى ندارد؛ بهخصوص كه امرى تجربهپذير در فراز و نشيب زندگانى و براى همراهانِ موصوف به ( وَمَنْ تَابَ مَعَکَ ) مىباشد.
معناى استخاره و عنايتىبودن آن
استخاره به معناى طلب خير از خداوند است و در طلب خير، عنايت نقش دارد، نه گزينش و اختيار كه كاركرد خرد آدمىست. تفاوت ميان استخاره و اختيار نيز در همين نكته نهفته است. كسىكه كارى را با نيروى خرد خويش اختيار مىكند، قدرت
گزينش دارد و گزينش از كاركردهاى عقل است، اما استخاره طلب خير است و متعلق آن، فعل خداوند و عنايت او و توجه به باطن شمرده مىشود، نه درايت و دريافت عقل و تلاش ذهن بشرى.
اين علم مانند هر علم ديگرى چنانچه بهحقيقت در شخص باشد، از دانشهاى ايجادى و انشايى به شمار مىرود. علم حقيقى هيچگاه از اخبار و مددگرفتن از حافظه به دست نمىآيد.
انشايىبودن استخاره و لزوم ملكهى قدسى
دانش استخاره همانند ديگر دانشهاى اعطايىست كه استخارهگيرنده بايد ملكهاى قدسى را به موهبت داشته باشد تا بتواند به استنباط مفاهيم و محتواى آن بپردازد.
در علوم معنوى افزوده بر آنچه در دانشهاى ظاهر نياز است، بايد به باطن پاك، صافى و شاد مراجعه كرد و نه به نوشتههاى ديگران. عالمان حقيقى براى تعبير خواب يا استخاره به كتابى جز كتاب باطن خويش مراجعه ندارند و با بازخوانى آن، از خود يا ديگران دستگيرى دارند.
استخاره دانشى با سيستم انشايىست كه استخراج و استنباط ويژهى خود را دارد و چنين نيست كه بتوان با حفظ قواعد و رموز دانش استخاره، به دقيقترين استخارهها دست يافت، بلكه دقيقترين استخاره از آنِ كسىست كه كتاب باطن وى گستردهتر، جزيىتر و دقيقتر باشد و وى بتواند با مراجعه به آن، از الهامات بهره ببرد. از اين رو به جويندگان دانش استخاره توصيه مىشود در كنار حفظ قواعد و اصول استخاره، به پالايش و پيرايش باطن خويش و انس با قرآنكريم و قرب با اين كتاب آسمانى بپردازند و اينگونه است كه به منطق استخاره و منطق استنباط و قدرت استخراج آن دست مىيابند.
مدرسىساختن چنين دانشى، حكم يكى از مبادى را دارد كه براى غيرصاحبان استخاره به اندازهى مبادى و مقدمات تأثير دارد، نه بيش از آن. البته اين مقدمات
چنان حايز اهميت است كه گاه با سعادت و شقاوت آدمى درگير مىگردد؛ زيرا ناآگاه از چيستى استخاره كه در شناخت مصداق آن ناتوان است با مطالعهى اين علم بر آن احاطه مىيابد و جايگاه خود در اين دانش را مىشناسد و ناآگاهانه دست به قرآنكريم نمىبرد و مردمانى را به ناآگاهى خويش و خود را به شقاوت و حرمان
دچار نمىسازد.
استخاره از دانشهاى الهامىست كه تنها بخشى از آن را مىتوان قاعدهمند نمود و برخى ديگر از آن نيازمند تجربهى درونى و انس با قرآنكريم است و با مدد از باطن و معنويت شكل مىگيرد.
استخارهى قرآنكريم در صورتى كه توسط اهل آن گرفته شود، در مسايل كلان مىتواند اعجاز خود را نشان دهد و نه در مسايلى بسيار جزيى و كماهميتِ افرادى بسيار ضعيف كه قدرت برگرفتن كوچكترين تصميمى را براى خود ندارند و به سستى و پوكى اراده دچار شدهاند و بايد درد ضعف اراده و سستى تن خود را درمان و چاره سازند.
ارائهى نيمهى پنهان و غيب كار
استخاره مىتواند خواهان را ويزيت كند و نيمهى پنهان كار را به او نشان دهد؛ نيمهاى كه از ديد خرد آدمى دور است. با استخاره مىشود خود را به خيرات يا منافعى رساند يا از شرور و آسيبهايى دور نگاه داشت و اينگونه نيست كه تنها اثرى ذهنى بر خواهان داشته باشد و وى را از حيرت، سرگردانى و ترديد نجات بخشد.
استخاره به معناى گذر از ظواهر عالم كه در دسترس عقل بشرىست و تمسك به غيب و باطن عالم در پرتو هدايت قرآنكريم مىباشد كه آن ساحت، فراتر از عقل صورىست كه به حدس قوى يا شهود نايل نيامده است.
اصول و قواعد استخاره
استخاره امرى الهامى و از دانشهاى موهبتى و خدادادى است كه بر باطنى كه
صفا و صداقت در آن هموار است، ريخته مىشود و به تسلط و آگاهى بر قواعد استخاره و نيز داشتن انس با قرآنكريم و ملكهى قدسى نياز دارد. نقش پاكى باطن در تمرينهاى معنوى مانند استخاره در روانشناسى دين و عرفان اسلامى تأييد شده است[8] .
استخاره داراى اصول و قواعدىست كه بدون آگاهى از آن نمىتوان استخاره نمود؛ وگرنه ممكن است خود يا ديگرى را به گمراهى در اساسىترين مسايل زندگى دچار كرد و استحقاق بازخواست و عذاب در آخرت را براى خود فراهم ساخت. كسى بايد استخاره نمايد كه ميان خود و خداى خويش حجت داشته باشد و از صفاى باطن و آگاهى بر مبانى و اصول استخاره بىبهره نباشد.
استخاره براى انجام امور واجب يا ارتكاب گناهان و معاصى باطل است و در اينگونه تكاليف الزامى، هر كس بايد همان وظيفهاى را بياورد كه خداوند به صورت لزوم براى او تعيين كرده است.
[1] .sserP YNUS .senirtcoD lacigolomsoC cimalsI ot noitcudortnI nA .)3991( .H .S ,rsaN-.sserP ogacihC fo ytisrevinU .na™€âruQ eht fo semehT rojaM .)0891( .F ,namhaR
[2] .egdeltuoR .hcaorppA yraropmetnoC a sdrawoT :na™€âruQ eht gniterpretnI .)6002( .A ,deeaS-.sserP ytisrevinU drofxO .noitaterpretnI larutpircS fo sdohteM dna secruoS :seidutS cinaruQ .)7791( .J ,hguorbsnaW
[3] fo lanruoJ nainarI .weiver citametsys A :yteixna no noitaticer naruQ yloH ot gninetsil fo tceffe ehT .)8102( .A ,tamareK & ,.A ,isaihG-.024-114 ,)6(32 ,hcraeseR yrefiwdiM dna gnisruN,yticapac lanoitcnuf ,ycaciffe sisylaid no gniniart lacisyhp dna noitaticer naruQ yloH ot gninetsil fo stceffE .)7102( .la te ,.H ,idamahomabaB.2682731 ,)1(21 ,enicideM fo lanruoJ naybiL .sisylaidomeah gniogrednu stneitap ylredle ni semoctuo laicosohcysp dna
[4] .sserP drofliuG .dercaS eht gnisserddA dna gnidnatsrednU :yparehtohcysP detargetnI yllautiripS .)7002( .I .K ,tnemagraP-.sserP drofliuG .ytilanosreP ni ytilautiripS dna noitavitoM :snrecnoC etamitlU fo ygolohcysP ehT .)9991( .A .R ,snommE
[5] .sserP YNUS .noitanigamI fo scisyhpateM s™€âibarA-la nbI :egdelwonK fo htaP ifuS ehT .)9891( .C .W ,kcittihC-.sserP aniloraC htroN fo ytisrevinU .malsI fo snoisnemiD lacitsyM .)5791( .A ,lemmihcS
[6] .sserP ytisrevinU oieK .gnuuahcsnatleW cina™€âruQ eht fo scitnameS :na™€âruQ eht ni naM dna doG .)3891( .T ,ustuzI-.enOrepraH .noitidarT lacitsyM s™€âmalsI ,msifuS fo esimorP dna noisiV ehT :hturT fo nedraG ehT .)7002( .H .S ,rsaN
[7] .sserP drofliuG .ytilautiripS dna noigileR fo ygolohcysP eht fo koobdnaH .)3102( .L .C ,kraP & ,.F .R ,naiztuolaP-.sserP drofliuG .hcaorppA laciripmE nA :noigileR fo ygolohcysP ehT .)9002( .la te ,.W .R ,dooH
[8] .6701-1501 ,)3(46 ,ytilanosreP fo lanruoJ .ytilanosrep gnivigrof eht dna noigileR .)6991( .la te ,.L .E ,notgnihtroW-.4611-1411 ,)6(76 ,ytilanosreP fo lanruoJ .ytilanosrep gnivigrof eht dna noigileR .)9991( .L .E ,notgnihtroW & ,.E .M ,hguolluCcM
دستیار تحلیل محتوا
روی هوش مصنوعی مورد نظر کلیک کنید. متن به صورت خودکار کپی میشود.
آیا این نوشته برایتان مفید بود؟
