سوره مریم، آیه ۵۲: وَنَادَيْنَاهُ مِنْ جَانِبِ الطُّورِ الْأَيْمَنِ وَقَرَّبْنَاهُ نَجِيًّا

بخش یکم: لنگرگاهِ هستی‌شناختی و دیالکتیکِ تقرب؛ انکشافِ پدیدارشناختیِ کوهسارِ باطن

مبحث یکم: تقابلِ پارادایمیک در هندسه‌یِ وجودی؛ گذار از کوششِ نفسانی به کششِ ربانی

در ژرفنایِ تحلیلِ سازوکارهایِ کمالِ انسانی و تقرب به ساحتِ حقیقتِ مطلق، با یک دوگانه‌یِ بنیادین در هندسه‌یِ وجودی (Existential Geometry) مواجهیم: پارادایمِ «کوششِ نفسانی» در برابرِ پارادایمِ «کششِ ربانی». خوانش‌هایِ تقلیل‌گرایانه از متونِ معرفتی، غالباً مسیرِ کمال را به یک فرآیندِ خطی و مکانیکی از ریاضت، تکلف و استکمالِ مبتنی بر رنجِ فاعلِ شناسا (Cognitive Subject) فرو می‌کاهند. در این رهیافت، تقرب به حقیقتی دست‌یافتنی تقلیل می‌یابد که نیازمندِ اسباب و ظروفی عارضی است. اما کالبدشکافیِ مراتبِ هستی نشان می‌دهد که ساحتِ تقربِ اصیل، در دو اقلیمِ کاملاً متفاوت رقم می‌خورد: اقلیمِ «مُحِبّین» (آنان که با اراده‌یِ خویش گام برمی‌دارند و نیازمندِ مناسک‌اند) و اقلیمِ «مَحبوبین» (آنان که پیش از هرگونه طلب، موردِ اصابتِ هبه و جذبه‌یِ الهی قرار گرفته‌اند).

در مدارِ محبوبین، فاعلِ تقرب، انسانِ سالک نیست، بلکه خودِ صانعِ هستی است که با مهندسیِ فوق‌العاده ظریف، سوژه را در مدارِ مغناطیسیِ خویش می‌کشد. حقیقتِ وجود، در سَریَرانِ (جریان و سریانِ) بی‌نهایتِ خویش، هنگامی که اراده بر انکشاف و ظهور می‌نماید، ذاتاً نیازمندِ «لنگرگاه‌هایِ ثبات» (Anchors of Stability) است تا ظرفیتِ محدودِ بنده را در هم نشکند. در اینجا مناجات، دیگر زاریِ بنده به درگاهِ فاعلی دوردست نیست؛ بلکه نجوایِ رازآلود و جاذبه‌آفرینِ حقیقتِ مطلق است که او را به نقطه‌یِ صفرِ مرزیِ وجود فرامی‌خواند. تقربِ بنیادین در این تراز، تجلیِ جذبه‌ای هبتی و پیشینی است که در آن، حقیقتِ مطلق یگانه فاعلِ کشش است.

مبحث دوم: بافتارشناسیِ تنزیلی، معماریِ خلوص و ایزوله‌سازیِ وجودی

سیاقِ آیاتِ پیشین در سوره‌یِ مریم، جملگی بر محورِ «هِبَه» (بخششِ بی‌عوض و بدونِ سابقه‌یِ استحقاق) و خلوصِ ذاتی استوار است. عباراتی چون «وَوَهَبْنَا لَهُ» و «إِنَّهُ كَانَ مُخْلَصًا» نشان می‌دهند که معماریِ این آیات، توصیفِ سازوکارِ تقربِ مبتنی بر زحمت و دستاوردِ بشری نیست. در باستان‌شناسیِ واژگانیِ قرآن، تفاوتی کیهانی میانِ «مُخلِص» (به کسرِ لام، پاک‌کننده‌یِ خویش از شرک) و «مُخلَص» (به فتحِ لام، خالص‌شده توسطِ حق) وجود دارد. مخلصِ به کسرِ لام، سالکی است که اراده‌یِ خودبنیادِ او هنوز حاویِ نوعی شرکِ خفی است، اما مُخلَص کسی است که توسطِ حق از اِنیّت (Egoism) تخلیه شده است.

با قرار دادنِ این آیه در کنارِ گزاره‌هایی چون $لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى$، تفاوتِ دو پارادایم روشن می‌شود. قاعده‌یِ «سعی»، قانونِ حاکم بر جهانِ محبین است. اما قانونِ حاکم بر جهانِ مخلصین، قانونِ «اصطناع» است: $وَاصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي$. تقربِ موسوی در این لنگرگاه، خروجیِ یک انتخابِ پیشینی و ندایی کیهانی است. فعلِ متناهیِ انسانی محدود به ظرفیتِ امکان است، اما «قَرَّبْنَاهُ» ناظر بر فاعلیتِ ذاتِ نامتناهی در برداشتنِ فاصله‌هایِ عدمی است. این ارتقا نیازمندِ یک ایزوله‌سازیِ وجودی (Existential Isolation) است که در مفهومِ «طور» و استقرار در «جانِبِ اَیمَن» متجلی می‌گردد؛ جایی که علمِ مشوب و کدرِ حکایی (Representational Knowledge) جایِ خود را به علمِ حضوریِ (Presentational Knowledge) شفاف و بی‌واسطه می‌دهد.

مبحث سوم: استخراجِ مقدماتِ مطوی و هندسه‌یِ حضور در مقامِ نجوا

انسان در شبکه‌یِ مشاعیِ هستی، پیوسته در معرضِ ظهوراتِ گوناگون است، اما دریافتِ «ندایِ اصیل» نیازمندِ جای‌گیری در مختصاتِ خاصی از هندسه‌یِ حضور است. کوهستان در این هندسه‌یِ معرفتی، صرفاً یک برآمدگیِ زمین‌شناختی نیست، بلکه تجسمِ تراکم، ثبات و ارتقایِ وجودی است. کانونِ این ارتقا «طور» است؛ نقطه‌ای که کثرتِ ناسوتی به وحدتِ شهودی میل می‌کند و دستگاهِ ادراکِ باطنی، مستعدِ دریافتِ ندایِ قدسی می‌گردد.

تحلیلِ سیاقِ تکاملی نشان می‌دهد که نجوایِ طور، امتدادِ ارگانیکِ همان رحمتِ ساریه در تطوراتِ ظهورِ حقیقت است. هرگاه ظرفِ ادراکیِ قلب به استواریِ یک کوه برسد، در مدارِ اقتضایِ تکوینیِ خود، جاذبِ ندایِ بی‌واسطه می‌گردد. قلب، رادارِ گیرنده‌یِ فرکانس‌هایِ غیب در مختصاتِ نجواست، مشروط بر آنکه در کرانه‌یِ راستین (جانبِ اَیمَن) که ساحتِ یُمن و خلوص است، مستقر گردد.

بخش دوم: کالبدشکافیِ فیلولوژیک، باستان‌شناسیِ ریشه‌ها و فیزیکِ واژگان در معماریِ قدسی

مبحث یکم: اشتقاقِ سه‌لایه و آناتومیِ ستونِ فقراتِ واژگانِ «طور» و «سینین»

هندسه‌یِ پنهانِ حقیقت در زبان، بازتابی هم‌ریخت (Isomorphic) با ساختارِ هستی است. با به‌کارگیریِ مکتبِ جایگشت‌هایِ ریاضی و فقهِ‌اللغه‌یِ کلاسیک، کالبدِ واژگان را می‌شکافیم. در ریشه‌یِ (ق – ر – ب)، اشتقاقِ اصغر دلالت بر کاهشِ مسافتِ فیزیکی دارد، اشتقاقِ کبیر به معنایِ همسویی در صفات است، اما در اشتقاقِ اکبر، با انهدامِ کاملِ مفهومِ مسافتِ وجودی روبه‌رو هستیم؛ فاعلِ تغییر با تمامِ هیمنه، سوژه را به ساحتِ اصیلِ اتصالِ بی‌واسطه ارتقا می‌دهد.

در بررسیِ واژه‌یِ «طور»، ریشه‌یِ سه‌گانه‌یِ (ط – و – ر) در اشتقاقِ اصغر بر مفاهیمی چون حد، مرز و دفعه دلالت دارد؛ کوه را طور گویند زیرا مرحله‌ای از انقطاعِ زمین در مسیرِ صعود است. با ورود به اشتقاقِ کبیر در مکتبِ تحلیلیِ ابن جنّی:

– جایگشتِ (ط – ر – و): دال بر تازگی و طراوت. این مرزِ وجودی هرگز کهنه نمی‌شود (لا تکرارَ فی التجلی).

– جایگشتِ (ر – ط – و): رطوبت و نرمیِ باطنی. طور در ظاهر سفت است، اما در باطن، نرم‌ترین ظرفِ پذیرشِ انوار است.

– جایگشتِ (و – ط – ر): دال بر غایت و نیازِ بنیادینِ برآورده‌شده.

در سطحِ اشتقاقِ اکبر، ابدالِ آواییِ حرفِ «ط» با «ظ» (ظهور) و «د» (دور و گردشِ مستمر)، طور را به مرکزِ پرگارِ آگاهی تبدیل می‌کند. هم‌زمان، واژه‌یِ «سینین» با «سَنا» (نورِ درخشان) همبسته است. طورِ سینین، ایستگاهِ استوار و درخشانی است که تشعشعِ نوری را به بدنه‌یِ صُلبِ کوه تزریق کرده و آگاهیِ بشری را با ارتعاشِ نامتناهیِ حقیقت هم‌گام می‌سازد.

مبحث دوم: کالبدشکافیِ سیناپتیکِ «نَجِيًّا»، دیالکتیکِ «صعق» و معماریِ صعودِ پنهان

واژه‌یِ کانونی در نقطه‌یِ تقرب، «نَجِيًّا» است. در اشتقاقِ اصغر، ریشه‌یِ (ن – ج – و) مکانِ مرتفع (نَجْوَه) و رهایی از سیلابِ کثرت است. در اشتقاقِ کبیر، جایگشت‌هایِ آن نظیر (و – ج – ن) (برجستگی) و (ج – و – ن) (پوشیدگی)، هسته‌یِ جامعِ «برجستگیِ پنهان‌مانده در بسترِ پوشیدگی» را می‌سازند. نجوا فرکانسی از ارتباط است که مستقیماً بر ذاتِ گیرنده می‌نشیند و یک صعودِ ایزوله (Isolated Ascension) را رقم می‌زند.

در تقابل با نجوایِ کششی، با واژه‌یِ «صعق» (ص – ع – ق) مواجهیم. اشتقاقِ کبیرِ آن در جایگشت‌هایِ (ق – ص – ع) و (ع – ق – ص)، حکایت از انقباضِ شدید و درهم‌شکستنِ یک امتدادِ موهوم دارد. صعق، از دست دادنِ فیزیکیِ هوش نیست؛ بلکه انحلالِ پوسته‌یِ ضخیمِ کثرت و امتدادِ موهومِ «من» در برابرِ تجلیِ کوبنده‌یِ حقیقت است. نجوا و صعق، دو رویِ سکه‌یِ یک تجلی‌اند: انحلالِ کثرت (صعق) و ورود به هسته‌یِ سوزانِ وحدت (نجوا).

مبحث سوم: میکروتیپوگرافیِ آواشناختی، ریتمِ سینماتیک و تحلیلِ بلاغیِ تنزیل

معماریِ صوتیِ ترکیبِ «نَادَيْنَاهُ… وَقَرَّبْنَاهُ نَجِيًّا» شاهکاری از دینامیکِ جلال و جمال است. «نَادَيْنَاهُ» با بسامدِ صوتیِ بالا و کششِ حروفِ مدّی، نمایانگرِ هیمنه و جلالی است که سوژه را متوقف می‌کند. اما «وَقَرَّبْنَاهُ نَجِيًّا» با ریتمی آرام، متصل و روان، نقشِ جمالِ جاذب را ایفا می‌کند. گزینشِ «نَجِيًّا» (بر وزنِ فَعیل) ترکیبی از غُنّه (درونی و تودماغی) و جهر (آشکاری) است که دقیقاً پارادوکسِ نجوایِ رحمانی را تصویر می‌کند: آوازی که در درون به‌شدت آشکار، اما برایِ بیرون کاملاً خاموش است. تغییر از ندا (فاصله) به تقریب (اتصال)، یک حرکتِ سینماتیک می‌آفریند. همچنین در کلمه‌یِ «طور»، حرفِ «ط» با صفتِ استعلا و اطباق، ثبات را شبیه‌سازی کرده و صدایِ کشیده‌یِ «سینین»، فرکانسی از نرمی و زمزمه را ساطع می‌کند.

بخش سوم: اسکنِ هولوگرافیکِ شبکه‌یِ متون، انهدامِ اوهام و نقشه‌برداریِ ایزومورفیک

مبحث یکم: اعتبارسنجیِ بینامتنی و تطبیقِ ایزومورفیکِ تجلی و میثاق

اسکنِ هولوگرافیکِ سیستمِ Q (قرآن) الگوهایِ تکرارشونده‌ای از ارتقایِ آگاهی را آشکار می‌سازد. پدیدارِ «طور» پیوسته با عناصرِ «تجلی» و «میثاق» همبسته است. این گزاره با آیه ۱۶۴ سوره‌یِ نساء ($وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيمًا$) و آیه ۱۱ سوره‌یِ طه ($فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِيَ يَا مُوسَى$) در تطابقِ کامل است. در آیه‌یِ (طه/۱۲)، پیوندِ طور با خلعِ نعلین، نشان‌دهنده‌یِ تجریدِ وجودی (Existential Abstraction) از وابستگی‌هایِ مشوب است. پیوستگیِ هرمنوتیک اثبات می‌کند که مقامِ کلیم‌اللهی، پروسه‌ای پیوسته از وادیِ طور تا مقامِ بی‌واسطه‌یِ نجواست.

مبحث دوم: تنزیهِ ساحتِ حق، برهانِ خُلف بر ابطالِ اسرائیلیات و فروپاشیِ نحوی

بحرانِ معرفتیِ بزرگی که دامنگیرِ برخی شارحان شده، خلط میانِ «شهودِ ناب» و «اوهامِ اسطوره‌ای (اسرائیلیات)» است. ادعاهایی مبنی بر اینکه خداوند با دستانِ فیزیکی خود باغی کاشت یا موسی به پایه‌هایِ فیزیکیِ عرش چنگ زد، سقوط در تجسیم (Anthropomorphism) است. با تکیه بر آیه $وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ… وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ$، «ید» استعاره از احاطه‌یِ مطلقِ وجودی است. برای انهدامِ منطقیِ این روایات، از برهانِ خلف (Modus Tollens) بهره می‌بریم:

اگر گزاره $P$ (چسبیدنِ موسی به پایه‌یِ فیزیکیِ عرش) صادق باشد، آنگاه عرش باید ابعادِ ناسوتی داشته باشد ($Q$).

اگر عرش فیزیکی باشد، ذاتِ نامتناهی مقید به شیءِ فیزیکیِ زمان‌مند خواهد بود ($R$).

از منظرِ نصِ قرآن و توحیدِ ناب، $R$ محالِ ذاتی است ($sim R$).

در نتیجه، مختصاتِ فیزیکیِ عرش باطل است ($sim Q$).

بنابراین، کلِ گزاره‌یِ روایی باطل است ($sim P$).

مضافاً، از منظرِ باستان‌شناسیِ نحو، در روایاتِ مجعول (مانند: كتب له التوراة بيده، و غرس شجرة طوبی بيده)، با مغالطه‌یِ شگرفی مواجهیم. در گزاره‌یِ نخست ضمیرِ «لَهُ» وجود دارد، اما در عطف‌هایِ بعدی مفقود است. این آشفتگیِ نحوی و دلالتی (فروپاشیِ نحوی) نشان می‌دهد متن فاقدِ خاستگاهِ وحیانی است. وضعِ حکیمانه‌یِ قرآن، اجازه‌یِ چنین تضادی را نمی‌دهد.

مبحث سوم: سنتزِ دیالکتیکیِ تقابل‌ها در معماریِ ظهور

تحلیلِ ایزومورفیک نشان می‌دهد که معماریِ ظهور با یک تنشِ ظاهری روبه‌روست. از یک سو کوه به‌عنوانِ بسترِ استوارِ تجلی (طورِ سینین) معرفی می‌شود و از سویِ دیگر در (الاعراف/۱۴۳) می‌خوانیم: $فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَخَرَّ مُوسَى صَعِقًا$. چگونه کوهِ ثبات، در هم می‌شکند؟

پاسخ در سنتزِ دیالکتیکیِ این دوگانه است: «جبل» نمادِ بالاترین میزانِ صلابتِ ناسوتی و ساختارهایِ متصلبِ ماهوی است. هنگامِ ظهورِ حقیقت، این پوسته‌یِ مادی ذوب و متلاشی (دکاً) می‌شود تا قلبِ خالص در بی‌خودیِ محض (صعق) به شهود نائل آید. با تطبیقِ این پدیده با آیه‌یِ $وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ…$، ثابت می‌شود که صعق و فروپاشیِ کوه، یک قانونِ کلی برای بازگشت به وحدت است. طور، مرزِ میانِ بقایِ ادراک در مرتبه‌یِ ناسوت و فنایِ آن در شدتِ نورِ لاهوت است.

بخش چهارم: تجلی در زیست‌جهانِ معاصر؛ از پیچیدگیِ سیستم‌ها تا تنظیماتِ عصبی

مبحث یکم: مدل‌سازیِ ریاضیاتیِ تقرب، روان‌شناسیِ جریان‌یافتگی و انعطاف‌پذیریِ عصبی

در زیست‌جهانِ معاصر (Modern Lifeworld)، پارادایمِ محبین خود را در لباسِ کمال‌گراییِ مضطربانه بازتولید کرده است. در این مدل، ارزشِ وجودی معادلِ خروجیِ اعمال است:

$$P(Proximity) = sum_{i=1}^{n} E_i (Effort)$$

که همواره اضطرابِ حدِ نصاب را تولید می‌کند. اما در پارادایمِ مخلصین (محبوبین)، فرمولِ هستی‌شناختی چنین است:

$$P = f(J) quad text{where } lim_{E to 0} J(Jadhba) = infty$$

هنگامی که سوژه از دست‌وپا زدنِ نفسانی ($E to 0$) دست برمی‌دارد، در مدارِ جاذبه ($J$) قرار می‌گیرد. در دانشِ علومِ اعصاب، این شبیه به تنظیمِ سیستمِ عصبی (Nervous System Regulation) و ورود به روان‌شناسیِ جریان‌یافتگی (Flow State) است؛ جایی که شبکه‌هایِ اجرایی به استراحت رفته و ارگانیزم احساسِ امنیتِ عمیق می‌کند. ایمانِ مبتنی بر معناسازیِ منسجم، انعطاف‌پذیریِ عصبی (Neuroplasticity) را ارتقا می‌بخشد.

مبحث دوم: حکمرانیِ شبکه‌ای، فیلتراسیونِ معرفتیِ طوی و معماریِ ثباتِ سازمانی

انسانِ مدرن دچارِ آنتروپیِ (Entropy) شناختی است. در تئوریِ سیستم‌هایِ پیچیده (Complex Systems Theory)، حفظِ تعادلِ پویا نیازمندِ یک «لنگرگاهِ پایدار» (Attractor) است. حکمرانِ حکیم به‌جایِ اِعمالِ فشارِ سخت (Micromanagement)، از طریقِ نجوایِ ساختاری، اجزا را به سمتِ مطلوب می‌کشاند.

برای مقابله با آلودگیِ پایگاهِ داده و خرافاتِ مدرن، مفهومِ موردِ بحث را در قالبِ «مدلِ فیلتراسیونِ معرفتیِ طوی» (Tuwa Epistemic Filtration Model) صورت‌بندی می‌کنیم:

1. لایه‌یِ ورودی: دریافتِ گزاره و صعود به لنگرگاهِ صلبِ ارزش‌ها.

1. لایه‌یِ اعتبارسنجیِ سندی: بررسیِ اصالت در جانبِ اَیمَن.

1. لایه‌یِ پردازشِ دلالتی: سنجشِ انسجامِ منطقی و نحوی.

1. لایه‌یِ هم‌طرازی با سیستمِ مادر: برقراریِ کانالِ امن (نجیاً) و تطابق با قرآن.

1. خروجی: تولیدِ دانشِ خالص.

مبحث سوم: تقاطعِ حکمت، علومِ شناختی و عصب‌کاردیولوژی

معماریِ قرآنیِ طور با نظریه‌یِ شناختِ تجسم‌یافته (Embodied Cognition) هم‌سو است. یافته‌هایِ عصب‌کاردیولوژی (Neurocardiology) نشان می‌دهد که قلب دارایِ سیستمِ عصبیِ مستقلی است. در وضعیتِ انسجامِ قلبی-مغزی (Heart-Brain Coherence)، ریتمِ تغییراتِ ضربانِ قلب (HRV) به یک الگویِ سینوسیِ منظم تبدیل می‌شود که هم‌ریختیِ بالینیِ دقیقی با پدیدارِ «طورِ سینین» دارد. هم‌زمان، علومِ شناختی تأیید می‌کنند که بینش‌هایِ شهودی (Insight) و تجربیاتِ اوج (Peak Experiences) زمانی رخ می‌دهند که فعالیتِ شبکه‌یِ پیش‌فرضِ مغز (Default Mode Network) ارتقا یابد؛ این دقیقاً معادلِ صعود از هیاهویِ کثرت و استقرار در سکوتِ متراکمِ نجواست.

بخش پنجم: سنتزِ غاییِ تله‌ئولوژیک؛ دیالکتیکِ نهاییِ خالق و مخلوق و افق‌گشاییِ منطقی

مبحث یکم: هم‌گراییِ فلسفی و غایت‌شناسیِ تقربِ وجودی

با رعایتِ دقیقِ پروتکلِ NOMA (استقلالِ حوزه‌هایِ علم و دین)، طنینی مفهومی میانِ این آیه و «تجربه‌یِ دینی» در فلسفه‌یِ ویلیام جیمز یافت می‌شود. حقیقتِ غایی، تبیینِ دیالکتیکِ خالق و مخلوق است. کمالِ غایی، عبور از پارادایمِ «بنده‌یِ مناجات‌کننده» به ساحتِ «خداوندِ مناجات‌کننده» است. تا زمانی که سوژه در توهمِ عاملیتِ استقلالی است، با ابزارِ عاریتی به دنبالِ گشایش می‌گردد؛ اما در قله‌یِ هرمِ وجود، هیچ چیز جز کششِ مطلقِ حق جریان ندارد. مکانیزمِ تقرب سه‌مرحله‌ای است: «ندا» (بیداری)، «صعق» (فروریختنِ حجابِ ماهوی)، و «نجوا» (فنایِ ماهیت در ظهورِ حقیقت بدونِ اتحادِ حلولی).

مبحث دوم: استدلالِ منطقیِ صوری در اثباتِ تقربِ شناختی و نقضِ حجابِ ماهوی

از منظرِ منطقِ نمادین، مکانیزمِ تکوینیِ این پدیدار بدین‌شکل است:

اگر $T$ نشان‌دهنده‌یِ استقرار در مقامِ طور (شفافیتِ قلبی) و $E$ نشان‌دهنده‌یِ ارتقایِ اپیستمیک (نجوا) باشد:

$$T rightarrow E$$

استدلالِ مباشر (Modus Ponens): سالک در طور مستقر شد و از کثرت منقطع گشت ($T$). پس دریافتِ شفافِ معرفتی رخ داد ($E$).

برهانِ خُلف: اگر انسانی در طور مستقر شود اما در کدورت بماند ($sim E$)، از آنجا که طور ذاتاً محلِ نزولِ نور (سینین) است، این امر مستلزمِ تاریک بودنِ نور و نقص در فیاضیتِ مطلقِ ذات است، که محالِ ذاتی است.

برهانِ نقض: حضور در دره‌یِ تشتت ($sim T$)، امکانِ دریافتِ علمِ ناب را نقض می‌کند.

این رساله، با نقضِ حجابِ ماهوی (Rupture of Quidditative Veil)، ثابت نمود که «طورِ سینین» مانیفستِ ارتباطِ عمقیِ انسان با حقیقتِ وجود است. افقِ آینده‌یِ شناخت‌شناسی، گذار از تکثیرِ انسان‌هایِ مضطرب به تربیتِ نفوسی است که در بسترِ آرامشِ تکوینی، آماده‌یِ استماعِ سمفونیِ رازی هستند که از کرانه‌یِ ایمنِ وجود نواخته می‌شود.

سوره مریم، آیه ۵۲: وَنَادَيْنَاهُ مِنْ جَانِبِ الطُّورِ الْأَيْمَنِ وَقَرَّبْنَاهُ نَجِيًّا