## تقسیم‌بندی وجودی انسان‌ها در عرفان نظری

در عرفان نظری، انسان‌ها بر اساس میزان بهره‌مندی از کمالات وجودی و چگونگی سیر در منازل نزولی و صعودی، به سه مرتبه تقسیم می‌شوند: انسان کامل، متوسطین و ردی‌ها. انسان کامل کسی است که دور کمالی را در هر دو جهت نزول و صعود به تمامیت رسانده و از این‌رو مظهریت تامه اسما و صفات حق را واجد است؛ این مرتبه فاقد حجبظهوری است و تعینات خلقی بر مقام تجلی آن سایه نمی‌افکند. متوسطین در مرتبه‌ای میانی قرار دارند؛ آنان به قسطی از کمال وجودی دست یافته‌اند، اما دور کمالی را به اتمام نرسانده و در تناوب میان تجلی حقانی و غلبه تعینات خلقی به سر می‌برند. ردی‌ها اما در ظرف افول و محرومیت وجودی قرار دارند؛ آنانند که تعینات کثیف مادی بر ظهوراتشان مستولی گشته و بطون حقانی در آن‌ها به محجوبیت تامه رسیده است. این واقعیت وجودی در آیه شریفه خَتَمَ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ وَعَلَىٰ سَمْعِهِمْ ۖ وَعَلَىٰٓ أَبْصَٰرِهِمْ غِشَٰوَةٌۭ ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (بقره: ۷) به بیان آمده است؛ یعنی آنان که از جهت قلوب و مشاعر باطنی به مهر محجوبیت مختوم گشته‌اند و برابصار ظاهری‌شان پرده‌ای افکنده شده وایشان را عذابی عظیم است.

## رابطه معکوس کمیت و کیفیت در مراتب وجودی

میان کمیت افراد و کیفیت وجودی‌شان رابطه‌ای معکوس برقرار است؛ به‌گونه‌ای که ارتقای مرتبه وجودی با تقلیل عددی همراه است. انسان‌های کامل به لحاظ کمال تجلی و جامعیت ظهوری اندک‌اند، در حالی که متوسطین و ردی‌ها به دلیل نقص در مسیر وجودی، از شمار بیشتری از افراد تشکیل می‌شوند. این اصل ناظر به چگونگی توزیع کمالات وجودی در نشئه خلقی است و نشان می‌دهد که کمال با ندرت قرین است.

## نقص متوسطین در عدم اتمام دور کمالی

نقص ذاتی متوسطین به عدم اتمام دور کمالی بازمی‌گردد. عبارت «و نقص یختص بالمتوسطین الذین حصل لهم قسط ما من الکمال ولکن لم یتم لهم الامر» این مرتبه را با دقت معرفی می‌کند: آنان از قسطی از کمال برخوردارند، اما اتمام امر، یعنی رسیدن به مقام لاتعین و فنا در حق، تحقق نیافته است. این نقص مانع از آن است که متوسطین در مقام اشراف وجودی قرار گیرند، هرچند که از معیت کامل باردی‌ها نیز متمایزند.

## اشراف وجودی انسان کامل

انسان کامل، که در عرفان نظری با عناوینی چون نبی،ولی و امام شناخته می‌شود، به دلیل تحقق به اوصاف حقی و خلقی به‌صورت همزمان، بر مراتب وجودی انسان‌ها و احکام آن مراتب اشراف دارد. این اشراف از سنخ قرارداد یا انتخاب اعتباری نیست، بلکه مقتضای واقعیت وجودی اوست. انسان کامل از یک سو به اسمای الهی و صفات حقانی متحقق است کهظهور این اسما در او وصف شمسی دارد؛ یعنی خود مبدأ افاضه و فیض است. از سوی دیگر،