متن تحقیق

گفتگوهای صمیمی

برگرفته از درس‌گفتارهای آیت‌الله محمدرضا نکونام قدس‌سره، جلسه 458

مقدمه

این مجموعه، روایت‌هایی است از زندگی و تأملات من، که گاه در درس‌گفتارهایم به‌صورت گذرا به آن‌ها اشاره کرده‌ام. این گفتگوها، بازتابی از تجربه‌های شخصی، تأملات عرفانی، و نقدهای اجتماعی‌ام در مسیر خدمت به علم دینی است. هر بخش، دریچه‌ای است به سوی لحظه‌هایی که با اخلاص و تعهد زیسته‌ام، با امید اینکه خواننده را به تأمل در رسالت علمی و معنوی دعوت کند.

بخش اول: اولویت علم و تعهد به رسالت

سال‌ها پیش، در یکی از روزهایی که دعوت‌نامه‌ای از تهران برای حضور در مجلسی مهم دریافت کرده بودم، با خود اندیشیدم که حتی اگر امام زمان (عج) نیز در آن مجلس حضور داشته باشند، درس و شاگردانم را رها نمی‌کنم. این تصمیم، نه از سر بی‌اعتنایی به آن دعوت، بلکه از عمق تعهدم به رسالت علمی‌ام بود. عالم، کارگر مردم است و نمی‌تواند به بهانه‌ای، حتی زیارتی چون مکه، از وظیفه‌اش شانه خالی کند.

این تعهد، ریشه در باورم دارد که علم دینی، نه‌تنها ابزار معرفت، بلکه راهی برای قرب به خداست. قرآن کریم می‌فرماید: يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ (قرآن کریم، سوره مجادله، آیه ۱۱)؛ «خداوند کسانی را که ایمان آورده‌اند و کسانی را که علم به آنان داده شده، به درجاتی بالا می‌برد.» این آیه، مرا به یاد رسالتی می‌اندازد که عالم را به سوی تعالی هدایت می‌کند.

بخش دوم: هماهنگی میان وظایف دینی و علمی

هرگاه سخن از سفر به مکه به میان می‌آمد، ذهنم به سوی هماهنگی با درس‌هایم می‌رفت. تلاش می‌کردم این سفر را به تابستان موکول کنم تا به شاگردانم لطمه‌ای وارد نشود. یک‌بار، با طنزی که شاید از دل ساده‌زیستی‌ام برمی‌خاست، گفتم: «اگر هالویی پیدا شود که هزینه سفرم را بدهد، حتی اگر بیست میلیون باشد، می‌روم!» این طنز، نه از سر بی‌توجهی به مال دنیا، بلکه از آزادی روحم از بند مادیات بود.

این نگاه، ریشه در روایتی از امام علی (ع) دارد که فرمودند: «العلم نور القلب»؛ علم، نور قلب است. اگر این نور با اخلاص همراه شود، عالم را از هر تعلقی رها می‌سازد.

بخش سوم: حرمت ترک درس و مسئولیت عالم

نمی‌توانستم غیبت یک‌ماهه از درس را توجیه کنم. برایم حرام بود که به بهانه زیارت یا تفریح، شاگردانم را تنها بگذارم. خود را کارگر مردم می‌دانستم، و این کارگری، نه‌تنها وظیفه، بلکه افتخاری بود. چگونه می‌توانستم به بهانه مکه، وظیفه‌ام را رها کنم و به دنبال لذت‌های شخصی بروم؟ این احساس مسئولیت، مرا به یاد آیه‌ای می‌اندازد: وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ (قرآن کریم، سوره ذاریات، آیه ۵۱)؛ «جن و انس را نیافریدم جز برای عبادت.» عبادت، تنها در نماز و زیارت نیست؛ خدمت به مردم از طریق علم، عبادتی عظیم است.

بخش چهارم: نقد ضعف قربت در علم دینی

درد بزرگی که در حوزه‌های علمیه احساس می‌کردم، ضعف قربت و انگیزه در میان برخی طلاب بود. این ضعف، مانند ویروسی بود که به جان علم دینی افتاده بود. طلاب، گاه به درس، کار، و حتی خودشان اهمیت نمی‌دادند. این ویروس، ریشه در دوری از قربت الهی داشت. اگر قربتمان قوی باشد، هیچ آسیبی نمی‌تواند ما را از مسیر منحرف کند.

این سخن، مرا به یاد حدیثی از پیامبر اکرم (ص) می‌اندازد: «مَنْ طَلَبَ الْعِلْمَ لِلَّهِ كَانَ لَهُ الْجَنَّةُ»؛ هرکس علم را برای خدا طلب کند، بهشت از آن اوست. قربت، نیروی محرکه عالم است و بدون آن، علم به پوچی می‌رسد.

بخش پنجم: آمادگی برای ظهور با طنز

گاه با طنز می‌گفتم: «اگر امام زمان (عج) نصف شب بیاید، من آماده‌ام! حتی اگر شلوارم پاره باشد، می‌دوم دنبالش!» این طنز، از اشتیاقم برای خدمت به اهداف متعالی سرچشمه می‌گرفت. آمادگی معنوی، چیزی است که عالم را همیشه در حال انتظار نگه می‌دارد.

بخش ششم: حمایت از نظام‌های سیاسی و پیچیدگی‌های تاریخی

یادم می‌آید پیش از انقلاب، برخی عالمان از نظام وقت حمایت می‌کردند، نه از سر نادانی، بلکه به این دلیل که حاکم را تنها پادشاه شیعه در جهان می‌دانستند. این تصمیم، هرچند امروز مورد نقد است، اما در آن زمان، از منظر مصالح دینی قابل دفاع بود. این خاطره، مرا به تأمل در پیچیدگی‌های تصمیم‌گیری عالمان وا می‌دارد.

بخش هفتم: نقد تخریب نخبگان

درد بزرگی که همیشه قلبم را می‌فشرد، فرهنگ تخریب نخبگان بود. ورزشکاران، مدیران، و حتی عالمان برجسته، به جای تقدیر، مورد هجمه قرار می‌گرفتند. این فرهنگ، سرمایه‌های انسانی را به سوی بیگانگان سوق می‌داد، جایی که از آن‌ها به‌عنوان چهره‌های علمی و برجسته تقدیر می‌شد.

بخش هشتم: تحریف هویت عالمان

روزی در کتابی خواندم که برخی، حافظ را کمونیست معرفی کرده‌اند! این تحریف، تنها به شاعران محدود نمی‌شود. در سبزوار، عده‌ای تلاش کردند ملاهادی سبزواری را درویش جلوه دهند، اما خادم با اخلاصش مانع شد. این خاطره، مرا به یاد وظیفه‌ام در حفظ اصالت عالمان انداخت.

بخش نهم: نقد تک‌روی و حسادت

یکی از بزرگ‌ترین موانع علم دینی، تک‌روی و حسادت است. در قم، عالمی نجفی که شرحی بی‌نظیر بر کفایه نوشته بود، به دلیل حسادت برخی، مورد بی‌مهری قرار گرفت. روزی در مسجد اعظم، دیدم که عکسی از او را پاره کردند. این حسادت، مانند هوویی بود که نمی‌گذارد عالمان با هم کار کنند.

این تجربه، مرا به یاد آیه‌ای می‌اندازد: وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ (قرآن کریم، سوره انفال، آیه ۴۶)؛ «از خدا و رسولش اطاعت کنید و با یکدیگر نزاع نکنید که ناکام می‌مانید و هیبتتان از بین می‌رود.»

بخش دهم: اهمیت کار جمعی

کار جمعی، مانند هل دادن ماشینی توسط چندین نفر است. اگر همه با هم کار کنند، موفقیت حتمی است. اما تک‌روی، هیچ‌گاه به نتیجه نمی‌رسد. این اصل، نه‌تنها در علم دینی، بلکه در هر کاری صادق است.

جمع‌بندی

این گفتگوها، بازتابی از زندگی‌ام در خدمت به علم دینی است. از تعهد به درس و شاگردان تا نقد حسادت و تک‌روی، همه به سوی یک هدف هدایت می‌شوند: پرورش عالمی بااخلاص، متعهد، و همکار. امیدوارم این روایت‌ها، خواننده را به تأمل در رسالت علمی و معنوی دعوت کند.