متن تحقیق

گفتگوهای صمیمی

برگرفته از درس‌گفتارهای آیت‌الله محمدرضا نکونام قدس‌سره، جلسه (812)

مقدمه

در درس‌گفتارهایم، گاه از تجربه‌های شخصی و خاطراتی سخن گفته‌ام که هرچند گذرا، اما سرشار از معانی عمیق و درس‌های ماندگار بوده‌اند. این خاطرات، که در این مجموعه با عنوان «گفتگوهای صمیمی» گردآوری شده‌اند، نه تنها روایت‌هایی از زندگی من هستند، بلکه تأملاتی در باب علم، دین، و نقش حوزه‌های علمی در پاسخگویی به نیازهای جامعه‌اند. در این بخش، که از جلسه سی‌وچهارم درس‌گفتارهایم برگرفته شده، از تجربه‌های حضور در درس‌های عالمان بزرگ، تأملاتم درباره قرآن و حروف مقطعه، و دغدغه‌هایم برای تحول در حوزه‌های علمی سخن می‌گویم. این روایت‌ها، بازتاب عمق دانش، تعهد معنوی، و تلاش من برای پیوند دین با نیازهای روز است، و امید دارم که خواننده را به تأمل در این معانی دعوت کند.

بخش اول: نقد بهره‌وری از معارف قرآنی

زمانی با شوق و اشتیاق در درس‌های عالمان بزرگ شرکت می‌کردم. اما همیشه این پرسش در ذهنم بود که ما، امت اسلامی، در این هزار سال از قرآن و اسلام چه بهره‌ای برده‌ایم؟ جهانیان امروز ما را متهم به عقب‌ماندگی می‌کنند و این اتهام، زخمی بر دل من است. به راستی، چرا نتوانسته‌ایم از این گنج عظیم معرفتی به درستی بهره‌مند شویم؟ قرآن، کتابی است که آینده جهان را رقم خواهد زد، و من ایمان دارم که رویکردهای غیرقرآنی در نهایت ناکام خواهند ماند. اما این باور، ما را از مسئولیت بازنگری در روش‌هایمان معاف نمی‌کند.

بخش دوم: یاد عالمان پیشین و درس‌هایشان

درس‌های عالمی ربانی که خدا رحمتش کند. او از بزرگان و اعاظم روزگار بود، اما زندگی‌اش پر از سختی و مظلومیت بود. با چه اخلاصی درس می‌گفت و با چه صبری در برابر مشکلات ایستادگی می‌کرد. در یکی از جلسات تفسیر او، که درباره سوره جن بود، تنها چند نفر حضور داشتند. برخی از روی اخلاص آمده بودند، اما عده‌ای برای اخلال و به‌هم‌زدن درس حضور یافته بودند. شبی که این اخلالگران درس را به هم ریختند، من با یکی از آن‌ها به گفت‌وگو پرداختم تا آرامش به جلسه بازگردد. اما پس از جلسه، آن عالم بزرگ به من گفت: «من راضی نیستم که کسی از درس من ناراضی برود. بگذار بیایند، هرچه می‌خواهند بگویند.» این سعه صدر و اخلاق والای او، درس بزرگی برایم بود.

این تجربه به من آموخت که اخلالگری در جلسات علمی، نشانه بی‌ادبی و بی‌احترامی به قرآن و علم است. اما وظیفه ما، حفظ حرمت این جلسات و ترویج اخلاق در مواجهه با مخالفان است.

بخش سوم: قدرت حروف مقطعه و موجودات غیبی

در تأملاتم درباره قرآن، به حروف مقطعه رسیدم. این حروف، که در آغاز برخی سوره‌ها آمده‌اند، رازی عظیم در خود دارند. من باور دارم که این حروف، اجسادی هستند که ارواح و فرشتگان ویژه، حافظان آن‌ها هستند. وقتی این حروف به درستی ترکیب شوند، قدرتی شگفت‌انگیز پدید می‌آورند. قرآن کریم می‌فرماید:

وَإِذْ قَالَ إِبْرَٰهِيمُ رَبِّ أَرِنِى كَيْفَ تُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ ۖ قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِن ۖ قَالَ بَلَىٰ وَلَٰكِن لِّيَطْمَئِنَّ قَلْبِى ۖ قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِّنَ ٱلطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ ٱجْعَلْ عَلَىٰ كُلِّ جَبَلٍ مِّنْهُنَّ جُزْءًا ثُمَّ ٱدْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا

قرآن کریم: «و هنگامی که ابراهیم گفت: پروردگارا، به من بنمای چگونه مردگان را زنده می‌کنی؟ گفت: آیا ایمان نیاورده‌ای؟ گفت: چرا، ولی تا دلم آرام گیرد. گفت: پس چهار پرنده بگیر و آن‌ها را به سوی خود متمایل کن، سپس بر هر کوهی بخشی از آن‌ها قرار ده، آن‌گاه آن‌ها را بخوان، به سوی تو شتابان می‌آیند.» (سوره بقره، آیه ۲۶۰)

این آیه نشان می‌دهد که با دعا و ترکیب حروف، می‌توان موجودات را احضار کرد. من ایمان دارم که بشر در آینده، با شناخت موجودات غیبی مانند جن، به قدرتی عظیم دست خواهد یافت. اما امروز، ما حتی در یافتن کلید گمشده خود ناتوانیم. این ضعف، نتیجه دوری از معارف قرآنی است.

بخش چهارم: ضرورت تحول در حوزه‌های علمی

همیشه از روش‌های سنتی آموزش در حوزه‌ها انتقاد داشتم. حوزه‌های ما باید آزمایشگاه‌هایی برای آزمون معارف قرآنی داشته باشند. نمی‌توان با نقل و تکرار، علم را پیش برد. باید تحقیق کرد، آزمایش کرد، و تست زد. می‌گفتم اگر بیست محقق در حوزه تربیت شوند، هر یک کتابی را شبانه مطالعه کنند و صبح نتایج را ارائه دهند، چه تحول عظیمی رخ خواهد داد. اما امروز، رسانه‌های مدرن و فیلم‌های شبانه‌روزی، مجال مطالعه را از ما گرفته‌اند.

من باور دارم که حوزه‌ها باید قدرتی شوند که نقششان در جامعه بارز باشد. اگر قصاب یا نانوا تعطیل کند، جامعه به مشکل می‌خورد، اما تعطیلی درس‌های حوزه، تأثیری ندارد. این وضع باید تغییر کند. حوزه‌ها باید پاسخگوی نیازهای جامعه باشند، شفابخش باشند، و راه‌حل‌های عملی ارائه دهند.

بخش پنجم: نقش اسماء الهی و اولیای خدا

در درس‌هایم، از اسماء الهی و نقش اولیای خدا سخن می‌گفتم. اولیای الهی، لشکری از موکلان دارند که با اسماء الهی عمل می‌کنند. قرآن، کتابی جامع است که این معارف را تا پایان دنیا معرفی می‌کند. اما متأسفانه، گاهی افرادی منحرف از این اسماء سوءاستفاده کرده‌اند، در حالی که مؤمنان کمتر به این علوم توجه نشان داده‌اند.

روایتی از ائمه معصومین (ع) می‌فرماید: «ما با خدا حالاتی عظیم داریم که نه نبی مرسل، نه ملک مقرب، و نه مؤمنی که قلبش به ایمان آزموده شده، توان تحمل آن را دارد.» این روایت، جایگاه والای ائمه را نشان می‌دهد که فراتر از علوم متعارف است.

بخش ششم: نقد تصورات نادرست و نیاز به علم مدرن

از تصورات نادرست درباره جن انتقاد می‌کردم. جن‌ها موجوداتی زیبا و توانمندند، نه موجوداتی با سم و دم، آن‌گونه که عامه تصور می‌کنند. این تصورات، نتیجه ناآگاهی است. ما باید علوم مدرن را بیاموزیم و با آن‌ها معارف قرآنی را تلفیق کنیم. می‌گفتم: «هر کاری بیرونی‌ها می‌کنند، ما باید از آن‌ها یاد بگیریم.» این یادگیری، برای پیشرفت علم دینی ضروری است.

بخش هفتم: اثرگذاری کلام و اذکار

از قدرت کلام و اذکار سخن می‌گفتم. لفظ، مانند چاقویی است که می‌تواند اثر کند. در فقه، اگر لفظی باعث قتل شود، قاتل محسوب می‌شود. اذکار و دعاها، مانند «بسم الله الرحمن الرحیم»، اثری عمیق دارند. قرآن کریم می‌فرماید:

بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ

قرآن کریم: «به نام خداوند بخشنده مهربان» (سوره حمد، آیه ۱)

روایتی می‌فرماید: «هرگاه مشکلی داشتی، زیر آسمان دست به سوی خدا بلند کن و سه بار بگو: بسم الله الرحمن الرحیم، تا غم و اندوهت برطرف شود.» این اذکار، مانند دکمه‌ای هستند که ماشینی عظیم را به حرکت درمی‌آورند.

بخش هشتم: مسئولیت اجتماعی حوزه‌ها

شبی که صدای خش‌خش جاروی کارگری را در کوچه شنیدم. با خود اندیشیدم که این کارگران، با تلاششان، حقی بر گردن ما دارند. اگر روز قیامت از من بپرسند که برای این ضعفا چه کرده‌ام، چه پاسಸپاس دارم؟ حوزه‌های ما باید قدرتی شوند که پاسخگوی نیازهای جامعه باشند. ما باید شفابخش باشیم، راه‌حل ارائه دهیم، و نقشی بارز در جامعه داشته باشیم.

جمع‌بندی

این گفتگوهای صمیمی، روایت‌هایی از تأملات من در باب علم، دین، و نقش حوزه‌های علمی است. من باور دارم که قرآن، گنجینه‌ای جامع و جاودانه است که می‌تواند آینده جهان را هدایت کند. اما این امر، نیازمند تحول در حوزه‌های علمی، ایجاد آزمایشگاه‌های تحقیقاتی، و تلفیق علوم مدرن با معارف دینی است. اولیای الهی، با تکیه بر اسماء الهی، قدرت‌های معنوی عظیمی دارند، و ما نیز می‌توانیم با تحقیق و اخلاص، به این معارف دست یابیم. امید دارم که این خاطرات، خواننده را به تأمل در این معانی و تلاش برای تحول در علم دینی دعوت کند.