متن تحقیق

گفتگوهای صمیمی

برگرفته از درس‌گفتارهای آیت‌الله محمدرضا نکونام قدس‌سره، جلسه (865)

مقدمه: تأملاتی از جنس معرفت و معنویت

در یکی از درس‌گفتارهایم، هنگامی که از بیماری‌های روح و جسم سخن می‌گفتم، به ناگاه رشته کلام مرا به سوی تأملاتی عمیق در باب انسان، خدا و طبیعت کشاند. این گفتگوها، که گاه به‌صورت گذرا در جلسات درس بیان شده‌اند، شرحی هستند از تجربه‌های زیسته‌ام؛ تجربه‌هایی که در آن‌ها تلاش کرده‌ام حقیقت را از دریچه قرآن و معارف الهی بنگرم. آنچه در پی می‌آید، روایتی است از این تأملات که با دغدغه‌ای عمیق برای هدایت انسان و اصلاح جامعه بیان شده است. این روایت، نه‌تنها دعوتی است به شناخت عمیق‌تر خدا و خود، بلکه تلاشی است برای پیوند دادن علم و عمل، معرفت و محبت، در جهانی که آشوب و نیاز آن را فرا گرفته است.

بخش اول: بیماری‌های انسان و معرفتی که هنوز نیامده

در یکی از جلسات، سخن از بیماری‌های انسان به میان آمد. گفتم که بیماری‌ها را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد: بیماری‌های جسمانی که طبیبان درمانش می‌کنند، بیماری‌های روانی که روان‌شناسان به آن می‌پردازند، و دسته سوم، بیماری‌های ناشی از نفس و شیاطین. این دسته سوم، هنوز در جهان شناخته نشده است. حتی در سرزمین‌های پیشرفته، این معرفت به‌درستی شکل نگرفته. من این را از قرآن آموخته‌ام، از آیاتی که هشتصد، نهصد سال پیش نازل شده‌اند و هنوز بشر به عمق آن‌ها نرسیده است. گویی ما زودتر از زمان خود به این حقیقت دست یافته‌ایم، و شاید پانصد یا هزار سال دیگر، جهان به این معرفت برسد. این بیماری‌ها درمانی ندارند، مگر به دست کسانی که جرأت کنند و با توکل به خدا و توسل به اولیای الهی، به درمان آن‌ها بپردازند.

این سخن مرا به یاد روزهایی می‌اندازد که در حوزه‌های علمیه، بحث‌های عمیقی درباره نفس و شیطان در جریان بود. اما افسوس که علم دینی ما گاه به درس و بحث‌های نظری محدود شده و از درمان بیماری‌های واقعی مردم بازمانده است. من همیشه باور داشتم که علم دینی باید در خدمت مردم باشد، باید گره‌ای از کار آن‌ها بگشاید، نه اینکه تنها به تدریس و تکرار خلاصه شود.

بخش دوم: جهان آشوبناک و دعوت به محبت

جهان امروز، جهانی آشوبناک است. در درس‌گفتاری، از بلایای طبیعی سخن گفتم؛ از زلزله‌ای که ژاپن را لرزاند، با آن همه پیشرفت و فناوری. گفتم که چرا باید منتظر بلا باشیم تا به هم کمک کنیم؟ چرا همین حالا دست در جیب نکنیم و به نیازمندان، حتی حیوانات، یاری برسانیم؟ در سرمای زمستان، دلم برای سگ‌ها و گربه‌های بی‌پناه می‌سوخت. می‌گفتم: خدایا، این چه بنده‌پروری است که این موجودات نه سرپناهی دارند و نه جای گرمی؟ در برخی سرزمین‌ها، حیوانات را حرمت می‌نهند، اما ما گاه از این محبت غافلیم.

این سخن مرا به ایام نوروز برد، عیدی که برخی آن را مظهر شیطان می‌دانستند. اما من همیشه نوروز را بهترین عید می‌دانستم، چرا که با شکوفایی طبیعت همراه است. طبیعت در نوروز زنده می‌شود، گل‌ها می‌شکفند و زمین جانی دوباره می‌یابد. این جلوه‌ای از فیض الهی است. می‌گفتم: در این ایام، به نیازمندان کمک کنید، به کسی که قرض دارد، به کسی که بیمار است، به هر که دستش خالی است. حتی اگر خودمان در تنگنا باشیم، یک ریالش را به دیگری بدهیم تا از قساوت قلب دور شویم.

بخش سوم: نقد علم دینی و دعوت به عمق‌یابی

در یکی از درس‌گفتارها، از تعطیلی‌های حوزه‌های علمیه سخن گفتم. این تعطیلی‌ها، اگر برای تحقیق و تأمل باشد، ارزشمند است. اما اگر به اتلاف وقت بگذرد، چه سودی دارد؟ نقل است که یکی از عالمان بزرگ، درس را تا آماده‌سازی کامل به تأخیر می‌انداخت، چرا که می‌خواست کلامش عمق و معنا داشته باشد. من نیز باور دارم که علم دینی نباید به مطالعه مداوم و بی‌تأمل محدود شود. این روش، به تقلید-synonym id=”1″>تقلید کورکورانه می‌آورد و خلاقیت را از انسان می‌گیرد.