متن تحقیق

گفتگوهای صمیمی

برگرفته از درس‌گفتارهای آیت‌الله محمدرضا نکونام قدس‌سره، جلسه ۱۲۹۵

مقدمه

این مجموعه، روایتی است صمیمی از خاطراتی که در درس‌گفتارهایم به‌صورت گذرا بیان شده‌اند. اکنون، این خاطرات را با جزئیات و عمق بیشتری بازگو می‌کنم تا شما را به لحظه‌های زندگی‌ام ببرم؛ لحظه‌هایی که در آن‌ها عشق به خدا، سادگی کودکی، و اقتضائات الهی، مسیر زندگی‌ام را رقم زدند. این روایت‌ها نه‌تنها شرح زندگی من، بلکه تأملی است بر معرفت توحیدی، سلوک معنوی، و چالش‌های ایمان در روزگار ما. هر بخش، دریچه‌ای است به تجربه‌ای که مرا به قرب محبوبی نزدیک‌تر کرد.

بخش نخست: کودکی در سایه عشق الهی

درخت توت و خلوص کودکی

به یاد دارم کودکی‌ام را با درختی توت که از آن بالا می‌رفتم. آن درخت، برایم نه‌تنها شاخ و برگی بود که پناهم می‌داد، بلکه نمادی از سادگی و بی‌پیرایگی آن روزها بود. فاصله میان خانه‌مان و محضر استاد باطنی‌ام، به اندازه راهی کوتاه از مدرس ساحلی تا در شرقی فیضیه بود. آن سال‌ها، تا پیش از ده‌سالگی، چنان ارزشی دارند که گویی چند صد سال از عمرم را در بر می‌گیرند. کودکی‌ام مانند کودکی شیرخواره بود؛ ساده، بی‌آلایش، و بی‌خبر از جایگاه عالمان و بزرگانی که در اطرافم بودند. این ناآگاهی، خود، موهبتی بود که مرا به دریافت فیض الهی نزدیک‌تر می‌کرد.

قرآن کریم می‌فرماید: وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ (و هنگامی که پروردگارت از پشت فرزندان آدم، نسلشان را گرفت؛ سوره اعراف، آیه ۱۷۲). این فطرت پاک، همان خلوصی است که در کودکی‌ام تجربه کردم و مرا به سوی معرفت الهی رهنمون شد.

استاد باطنی و تأثیر او

نزدیکی به استاد باطنی‌ام در آن سال‌ها، نه از انتخاب من، بلکه از اقتضائات الهی بود. هرچه بیشتر عالمان دیگر را دیدم، عظمت آن استاد را بهتر درک کردم. این‌گونه رویدادها، به انسان ربطی ندارد؛ گویی خداوند انسان را «شارژ» می‌کند، چنان‌که قرآن کریم می‌فرماید: وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ (و از خدا پروا کنید که خدا به شما می‌آموزد؛ سوره بقره، آیه ۲۸۲). این آموزش الهی، از طریق اولیای او در کودکی‌ام به من رسید.

معلم مکتب و اشتباه شیرین

معلم مکتب‌مان، زنی بود به نام گلین‌خانم، که من به اشتباه او را گلیم‌خانم می‌خواندم. روزی یکی از دوستان ترک گفت که نام او به معنای «عروس» است. بعدها دریافتم که او گلیم‌باف نیز بود. این خاطره ساده، نشان از تأثیر محیط بر زندگی‌ام دارد. قرآن کریم می‌فرماید: وَكَذَٰلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ (و این‌گونه ملکوت آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم نشان دادیم؛ سوره انعام، آیه ۷۵). این‌گونه تجربه‌ها، مرا به آگاهی از حقایق نزدیک‌تر کرد.

بخش دوم: دریافت‌های شهودی و عشق الهی

علم موسیقی در کودکی

هنوز به مدرسه نرفته بودم، اما علم موسیقی را می‌دانستم. دفترچه‌ای داشتم که دانسته‌هایم را در آن می‌نوشتم، هرچند گاه واژه‌ها را اشتباه می‌نوشتم؛ مثلاً «اوج» را با «عین» به جای «الف» ثبت کرده بودم. بعدها، از روی این دفترچه، جزوه‌ای با عنوان «آموزش مقامات موسیقی» چاپ شد. ویراستار به اشتباهاتم اعتراض داشت، اما این دریافت‌ها، موهبتی الهی بود. قرآن کریم می‌فرماید: وَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا (و به نفس، بدی و تقوایش را الهام کرد؛ سوره شمس، آیه ۸). این الهامات، در کودکی‌ام به من رسید.

عشق، نیروی محرکه زندگی

کودک بودم که عاشق خدا شدم و هنوز هم عاشقم. عشق، دنیایی است که مرا به مطالعه و خلق آثار رهنمون کرد. آن‌قدر مطالعه می‌کردم که گاه چشم‌هایم از خستگی نمی‌دید. قرآن کریم می‌فرماید: الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ (کسانی که ایمان آورده‌اند، شدیدتر به خدا عشق می‌ورزند؛ سوره بقره، آیه ۱۶۵). این عشق، مرا به خلق دوازده تا سیزده دیوان شعر با بیش از پنجاه‌هزار بیت رهنمون کرد.

شبی که شصت سال بود

شبی را که از خستگی و خشم، کتاب را باز کردم، اما مطالب را فراموش کردم. آن شب، گویی شصت سال عذاب کشیدم. اما امروز، هرچه از الطاف الهی در زندگی‌ام می‌بینم، نتیجه همان شب است. قرآن کریم می‌فرماید: وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ (و قطعاً شما را با چیزی از ترس و گرسنگی می‌آزماییم؛ سوره بقره، آیه ۱۵۵). این سختی، مرا به دریافت‌های عمیق‌تر رهنمون کرد.

بخش سوم: ایمان و چالش‌های آن

دیدن خدا در کودکی

کودک خردی بودم که خدا را دیدم. این تجربه چنان عمیق بود که سخنان دیگران درباره خدا برایم بی‌رنگ شد. نود و پنج درصد اشعارم از خدا می‌گویند و پنج درصد دیگر، از ائمه و پند و نصیحت است. قرآن کریم می‌فرماید: فَلَمَّا تَجَلَّىٰ رَبُّهُ لِلْجَبَلِ (هنگامی که پروردگارش بر کوه تجلی کرد؛ سوره اعراف، آیه ۱۴۳). این شهود، محور زندگی‌ام شد.

دعای معرفت و رد جبر

بارها گفته‌ام: «اللَّهُمَّ عَرِّفْنِي نَفْسَكَ»، زیرا بدون معرفت خدا، شناخت پیامبر ممکن نیست. جبری در عالم نیست؛ همه‌چیز بر اساس اقتضائات الهی است. قرآن کریم می‌فرماید: وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَرًا مَقْدُورًا (و امر خدا به مقداری معین است؛ سوره احزاب، آیه ۳۸). این اقتضائات، با حساب و کتاب دقیق پیش می‌روند، اما ذهن ما از درک آن عاجز است.

ضعف ایمان و نقد آن

ایمان بسیاری از انسان‌ها سست است. در رفاه، از خدا سخن می‌گویند، اما در سختی، امیدشان را از دست می‌دهند. قرآن کریم می‌فرماید: وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَىٰ حَرْفٍ (و از مردم کسی است که خدا را بر کناره‌ای می‌پرستد؛ سوره حج، آیه ۱۱). ایمان راسخ، انسان را در برابر مشکلات مقاوم می‌کند. باید خدا را یاد کنیم و مشکلات اعتقادی‌مان را حل کنیم.

جمع‌بندی

این خاطرات، روایتی است از مسیری که با عشق الهی، خلوص کودکی، و اقتضائات الهی شکل گرفت. از درخت توت تا شب‌های عذاب‌آور مطالعه، همه‌چیز مرا به سوی معرفت توحیدی رهنمون کرد. این روایت‌ها، دعوتی است به تأمل در ایمان، عشق، و مسئولیت ما در برابر الطاف الهی. امیدوارم این گفتگوهای صمیمی، شما را نیز به سوی قرب محبوبی رهنمون سازد.