متن تحقیق

گفتگوهای صمیمی

برگرفته از درس‌گفتارهای آیت‌الله محمدرضا نکونام قدس‌سره جلسه 1401

مقدمه

این مجموعه، بازتابی است از لحظات زندگی من، لحظاتی که در گذر ایام و در خلال درس‌گفتارهایم به‌صورت گذرا به آن‌ها اشاره کرده‌ام. اکنون، این خاطرات را با دلی پر از احساس و ذهنی سرشار از تأمل، با شما به اشتراک می‌گذارم. هر روایت، دریچه‌ای است به سوی تجربه‌های زیسته‌ام در مسیر علم، معرفت، و سلوک عرفانی. این گفتگوها نه‌تنها شرح وقایع گذشته‌اند، بلکه تلاشی‌اند برای روشن ساختن راهی که در آن، حقیقت و معنویت با چالش‌های روزگار گره خورده است. هدفم این است که شما را به لحظه‌های تأمل‌برانگیز زندگی‌ام دعوت کنم، جایی که علم و ایمان، عرفان و حقیقت، در هم تنیده‌اند.

بخش اول: مواجهه با مدعیان عرفان

سال‌ها پیش، در یکی از جلسات درس‌گفتارم، سخن از عرفان و انحرافات آن به میان آمد. روزی طلبه‌ای جوان، با شور و شوق، فردی را نزد من آورد که ادعاهای عجیبی داشت. او مدعی بود هجده‌هزار عالم را سیر کرده و به اسرار هستی دست یافته است. در آن مجلس، با او چای نوشیدم و در خلوت، از او خواستم روز بعد به منزلم بیاید. وقتی تنها شدیم، با لحنی آرام گفتم: «ادعای سیر در عوالم پیشکش، مشکلت را با من در میان بگذار تا یاری‌ات کنم.» او از گرفتاری‌هایش گفت: همسری که خانه را ترک کرده بود و ضرب و شتم‌هایی که در جایی ناشناس متحمل شده بود. دلش شکسته بود و روحش زخمی. دلداری‌اش دادم و گفتم: «این ادعاهای توخالی را کنار بگذار. مردم ساده‌دل‌اند و این سخنان، آن‌ها را به گمراهی می‌کشاند. خودت هم از این راه آسیب دیده‌ای.» او بعدها ضبط‌صوتی هدیه داد که کیفیت بهتری داشت و من پذیرفتم تا در جلساتم استفاده شود. به طلبه‌ها گفتم به او کمک کنند، اما از پیروی‌اش برحذر داشتم. برخی گوش نکردند و همچنان شیفته ادعاهایش بودند.

در منطقه‌ای دورافتاده، او از مردم خواست گاوها و گوسفندانشان را به نامش کنند تا برکت یابند. برخی پذیرفتند، اما یکی از اهالی که مرا می‌شناخت، از همان ابتدا به ماهیت او پی برد. گفت: «این مدعی، چیزی جز شیادی نیست.» و درست می‌گفت. آن فرد، اموال مردم را برداشت و گریخت. عرفان، اگر قاعده‌مند نباشد، به چنین فجایعی منجر می‌شود. این تجربه، مرا به یاد آیه‌ای از قرآن کریم انداخت:

این آیه، هشداری است به کسانی که بدون معرفت و قاعده، در مسیر عرفان گام برمی‌دارند. علم عرفان، نیازمند پایه‌های استوار و استادانی داناست.

بخش دوم: شیادی در لباس عرفان

در تجربه‌ای دیگر، زنی را دیدم که ادعای غیب‌دانی و کرامت داشت. او حدود هفتصد مرید داشت، برخی حتی در کشورهای اروپایی. با شیادی، مردمان ساده‌دل را فریب داده بود. وقتی با او روبه‌رو شدم، گفتم: «چرا خلق خدا را گمراه می‌کنی؟» او وا رفت و جز گریه پاسخی نداشت. مشکل اصلی، مریدانش بودند که بدون معرفت، شیفته او شده بودند. هرچه به آن‌ها می‌گفتم، توجیه می‌کردند و بر ایمان کورشان پافشاری می‌ورزیدند. این تجربه نشان داد که نادانی مریدان، گاهی خطرناک‌تر از شیادی مدعیان است.

بخش سوم: محافل مخفی و عرفان کاذب

در جوانی، وقتی به قم آمدم، کنجکاو بودم تا از همه‌چیز سر دربیاورم. به محافل مختلف سرک کشیدم. در یکی از این جلسات، گروهی کتاب‌های عرفانی را پنهانی می‌خواندند و معتقد بودند این دانش، خاص‌الخواص است. استادشان از کتاب فصوص‌الحکم چیزی نمی‌دانست. من که نوجوانی با لباس شخصی بودم، اشکالی مطرح کردم. او ناراحت شد و گفت: «تو درس را به هم می‌زنی!» بعد از کلاس، با چای و قلیان پذیرایی کردند و استاد گفت ساعت‌ها مطالعه می‌کند، اما گاهی موفق نمی‌شود. فهمیدم که این محافل، از عرفان حقیقی خالی‌اند. عرفان، دانشی دشوار است که نیازمند شجاعت و صداقت است. من بعدها، وقتی تدریس عرفان را آغاز کردم، تأکید کردم که کلاس‌ها باید علنی باشند. عرفان در تاریکی و پنهان‌کاری رشد نمی‌کند.

بخش چهارم: ادعاهای گزاف و گمراهی

روزی مردی نزدم آمد که ادعا می‌کرد خداست! می‌گفت زمانی علی مرتضی بوده، سپس امام هشتم، و اکنون امام زمان است. حتی مدعی مالکیت مسجد جمکران بود. با آرامش به او گفتم: «هرچه در دل داری، بگو.» او از گرفتاری‌هایش گفت: مردم او را مسخره می‌کردند که چرا عربی نمی‌داند یا کار خارق‌العاده‌ای انجام نمی‌دهد. من به او گفتم: «لازم نیست همه‌چیز را بدانی. تو بیمار نیستی، اما استادت نادان بوده است.» او خندید و گفت: «یعنی من اشتباه می‌کنم؟» گفتم: «من خود خدا هستم، همان خدای اصلی!» او ابتدا شوکه شد، اما سپس دریافت که ادعاهایش از گمراهی است. این مرد، قربانی استادی بی‌سواد شده بود که او را به جنون کشانده بود.

بخش پنجم: سوءاستفاده از قدرت‌های باطنی

در جوانی، در قم با افرادی آشنا شدم که به علوم غریبه و تصرفات ماورایی شهرت داشتند. برخی از آن‌ها، از ایادی شیطان بودند. روزی در حسینه‌ای، پیرمردی عالم را دیدم که فریب این شیادان را خورده بود. او مطالب ماورایی را با قیمت گزاف می‌خرید و در کتاب‌هایش منتشر می‌کرد. به او هشدار دادم، اما ساده‌دلی‌اش مانع پذیرش حقیقت شد. این افراد، با سوءاستفاده از قدرت‌های باطنی، مردم را گمراه می‌کردند. من خود زمانی که در تنگنای مالی بودم، برای ثروتمندان تفأل می‌زدم، اما خمس و مظالم آن را می‌پرداختم و جز در ضرورت، چنین نکردم. قدرت‌های باطنی، اگر در مسیر غیرالهی استفاده شوند، شأن شیطانی می‌یابند.

جمع‌بندی

این خاطرات، بازتابی از مواجهه‌ام با انحرافات در مسیر عرفان و معرفت است. عرفان حقیقی، راهی است که با نور معرفت و صداقت روشن می‌شود. مدعیان بی‌اساس، با ادعاهای توخالی، نه‌تنها خود را گمراه می‌کنند، بلکه دیگران را نیز به تاریکی می‌کشانند. من در این مسیر، کوشیدم با علم و بصیرت، راه را از چاه بازشناسم و دیگران را به سوی حقیقت هدایت کنم. این مجموعه، دعوتی است به تأمل در این تجربه‌ها، تا شاید راهی روشن‌تر پیش روی طالبان حقیقت گشوده شود.