متن تحقیق

گفتگوهای صمیمی

برگرفته از درس‌گفتارهای آیت‌الله محمدرضا نکونام قدس‌سره جلسه 1403

مقدمه

این مجموعه، بازتابی از لحظه‌های زندگی‌ام است که گاه در درس‌گفتارهایم به‌صورت گذرا به آن‌ها اشاره کرده‌ام. اکنون، با دلی پر از احساس و ذهنی سرشار از تأمل، این تجربیات را در قالب روایت‌هایی صمیمی با شما به اشتراک می‌گذارم. هر خاطره، دریچه‌ای است به سوی مسیر علمی، معرفتی و عرفانی‌ام، جایی که دانش، ایمان و حقیقت در هم تنیده‌اند. هدفم این است که شما را به تأمل در این تجربه‌ها دعوت کنم، تا شاید نوری بر راه حقیقت‌جویان بتابد.

بخش اول: سن تکلیف و تربیت دختران

در یکی از درس‌گفتارهایم، سخن به سن تکلیف دختران کشید. من سن تکلیف دختران ایران را نه سال نمی‌دانم. نشانه تکلیف در دختران، بلوغ جسمانی است که در مناطق مرکزی و شمالی ایران، به‌طور غالب در سیزده‌سالگی رخ می‌دهد. این سن در مناطق سردسیر و گرمسیر متفاوت است و مراکز پزشکی و بهداشتی می‌توانند اطلاعات دقیق‌تری ارائه کنند. اجبار دختران نه‌ساله‌ای که به بلوغ نرسیده‌اند به روزه یا نماز، باری سنگین بر دوش آن‌هاست. تمرین و تشویق به نماز و روزه برایشان مفید است، اما الزام زودهنگام، آن‌ها را به خستگی و دلزدگی از دین می‌کشاند.

تربیت دختران باید بر عفاف محتوایی متمرکز باشد، نه صرفاً پوشش ظاهری. عفاف محتوایی، نجابت و سلامت زن و دوری از فساد است. برخی پوشش‌ها فراتر از عفاف‌اند و به شخصیت مربوط می‌شوند. دین هرگز هرزگی و ابتذال را نمی‌پذیرد، زیرا این‌ها کرامت انسانی را نابود می‌کنند. حتی افراد بی‌دین اما با شخصیت انسانی، ابتذال و عریانی را مستهجن می‌شمرند. ابتذال، روح نجابت را می‌خشکاند و شهوت را سرکش و غیرقابل‌کنترل می‌کند. تخلیه انرژی جوانان بدون زمینه عفاف، به ابتذال می‌انجامد، که روان‌کشی، آزار و ناهنجاری‌های آسیب‌زا را در پی دارد.

برای پوشش ظاهری، باید دختر را آموزش داد که جز کف دست و گردی صورت، بدنش را بپوشاند، با پوششی مناسب و غیرجلف. اصرار بر چادر ندارم؛ دختران امروز نقش فعالی در جامعه دارند، رانندگی می‌کنند یا فرزند در آغوش می‌گیرند. چادر دست‌ها را محدود می‌کند و برای این فعالیت‌ها مناسب نیست. همچنین، باید دختران را زیرک و باهوش تربیت کرد تا بازیچه هوسبازان نشوند. آن‌ها باید خطرات روابط آزاد را بشناسند. اشکالی ندارد در دانشگاه با پسران گفت‌وگو کنند، کتاب ردوبدل کنند یا دوستانه رفتار کنند، اما اگر حدود رعایت نشود، مانند آتش و پنبه، دختر ساده‌لوح است که می‌سوزد و عفاف و آبرویش لکه‌دار می‌شود.

نتیجه‌گیری بخش

این تجربه نشان‌دهنده عمق نگاه فقهی و عرفانی‌ام به تربیت است. با تأکید بر عفاف و زیرکی، می‌کوشم دختران را از الزامات زودهنگام و آسیب‌های اجتماعی حفظ کنم، تا با کرامت رشد کنند.

بخش دوم: مهریه سنگین و صداق در ازدواج

سال‌ها پیش، در یکی از درس‌گفتارهایم، به موضوع مهریه پرداختم. روزی جوانی از من خواست عقد ازدواجش را بخوانم. پرسیدم: «مهریه را چه‌قدر تعیین کرده‌اید؟» گفت: «هشتصد سکه.» پرسیدم: «شغلت چیست؟» گفت: «راننده آژانس.» گفتم: «با این درآمد، می‌توانی این مهریه را بپردازی؟ می‌دانی هشتصد سکه چقدر است؟» نتوانست محاسبه کند. گفتم: «وقتی نمی‌دانی مهریه چیست و تصور درستی نداری، عقدت باطل است. مهریه در عربی صداق است، نشانه صدق شوهر. صدق، زیربنای عشق است. کسی که مهریه سنگین می‌پذیرد بدون توانایی پرداخت، صدق قلبی ندارد. چنین عقدی فاقد مهریه و باطل است.» از نظر فقهی، عقود با مهریه سنگین را باطل می‌دانم. فرزندان چنین ازدواج‌هایی نیز وضعیت شرعی کاملی ندارند. این فرهنگ، از چیرگی مافیای زر و ترویج فمنیست‌ها در ایران است که مهریه‌های سنگین را تبلیغ می‌کنند. از سوی دیگر، مهریه سبک مانند چهارده سکه هم ناشایست است، تفریط است. نه زن باید استکباری شود، نه خوار و خفیف. مهریه باید معقول باشد. قانون باید بر اساس شرع، استاندارد تعیین کند و مهریه نامتعارف جرم شود تا این فرهنگ زن‌ستیزانه که عقد و عفت را نابود می‌کند، زدوده شود.

نتیجه‌گیری بخش

این روایت، تعهد فقهی‌ام به عدالت در ازدواج را نشان می‌دهد. با نقد فرهنگ مهریه‌های سنگین، به دنبال حفظ صداق و کرامت در پیوندهای خانوادگی‌ام.

بخش سوم: حرمت شوهر و نشاط در زندگی

در یکی از درس‌گفتارهایم، به اهمیت نشاط و حرمت در زندگی زناشویی پرداختم. روزی خواهر طلبه‌ای برای مشاوره زنگ زد. سی‌وسه‌ساله بود، اما صدایش ضعیف و خمود. گفتم: «دلم می‌خواهد گوشی را به مادرم بدهم، پیرزنی هشتادوپنج‌ساله که قبراق‌تر از تو حرف می‌زند.» مادرم در نه سالگی عروس شد، قدی بلند داشت و در روضه‌های زنانه پیدایش می‌کردم. بانشاط و زیبا بود. امامان ما با صفا و نور ایمان زندگی می‌کردند و روحیه‌های خسته را شارژ می‌کردند. به او گفتم: «تو با این لحن خمود، جمع را هم خسته می‌کنی. باید زنان را به زندگی شاد ترغیب کنی. بسیاری از فسادها به این دلیل است که زنان نمی‌توانند با نشاط و مستی، شوهران را کنترل کنند.» کسی که کار زیاد دارد و نشاط ندارد، باید کار را کم کند، استحمام کند، عطر بزند، لباس شاد بپوشد، ورزش کند، حتی بوکس که زد و خورد دارد، تا نشاط ایجاد کند. بدن آماده نباشد، روح پر نمی‌کشد. رسانه‌ها زنان را بد معرفی می‌کنند. مثلاً بازیگر نقش حضرت مریم تناسبی با او نداشت. باید بانویی بلندقامت، استوار و قوی باشد. حضرت عیسی باید قامتی داشته باشد که عالم را حرکت دهد، چنین مادری سزاوار اوست. مادرم را «ستاره بی‌نشان» نامیدم. تا نودوپنج‌سالگی نرمش، نماز، قرآن و مفاتیح داشت. هفته‌ای دو بار حمام می‌رفت، هر دو هفته موهایش را حنا می‌زد تا شرابی شود. نشاط مسلمانی‌اش را حفظ کرد، از عبادت خسته نشد.

به آن خانم گفتم: «در سخنرانی، با زنانی مواجهی که طلا و لباس گران دارند، ناز و غمزه می‌کنند، اما شوهرداری نمی‌دانند. باید وظایف الهی را به آن‌ها بیاموزی، نه دنیا. در عرفان می‌گویم کمال در رفق است، نه تكبر. نباید مردم را ناراحت کرد. رفق، دوری از تکبر و برخورد کریمانه است.» در قرآن کریم آمده:

رفق مهم‌تر از وفاق است. وفاق تساوی در همراهی است، اما رفق همراهی با صمیمیت و خشوع. حتی از خدا اگر طوری حرف بزنی که دیگران اذیت شوند، این ضد عرفان است. عرفان یعنی عشق، دوست‌داشتن همه، دوری از سوءظن. به او گفتم: «سخنانی بگو که زنان را برای زندگی بهتر کند، نه به اضطراب بکشاند. آن‌ها را به حرمت شوهران تشویق کن.»

خاطره‌ای گفتم: زن و شوهری طلبه برای داوری آمدند. استعداد ذهنی زن بهتر بود. چند بار به شوهرش گفت: «تو نمی‌فهمی، حرف نزن، بگذار حاج‌آقا بگوید.» پس از شنیدن حرف‌ها، گفتم: «خانم مقصر است. حتی اگر شوهرت چوب خشک باشد، باید حرمتش را نگه داری. تو به او توهین کردی.» در روایتی است اگر قرار بود کسی جز خدا سجده شود، زنان شوهران‌شان را سجده می‌کردند. از نظر روان‌شناسی، زن اگر وابسته به شوهر باشد، او را دوست دارد. اگر دوستش نداشته باشد، ممکن است برچسب بزند و انصاف را نادیده گیرد. اگر زنی شوهرش را دوست داشته باشد و بعد بگوید دوست ندارم، مرد بی‌اشکال نیست. زن می‌خواهد به همه بگوید شوهرم بهترین است. اگر محبت باشد، شوهر و زن برای هم بالاترین‌اند. آن زن فهمیده اشتباه را پذیرفت و معذرت خواست. تکبر با سواد و کمال جور درنمی‌آید. دوای تکبر قبرستان است، جایی که پولدار و باسواد زیر خاک‌اند. زن نباید حرمت شوهر مؤمنش را که از حرمت خانه خدا بالاتر است خدشه‌دار کند، حتی اگر حق باشد. مرد هم باید حرمت همسرش را حفظ کند.

نتیجه‌گیری بخش

این روایت، تعهد معنوی و عرفانی‌ام به ترویج رفق و نشاط در زندگی را نشان می‌دهد. با تأکید بر حرمت و محبت، به دنبال تعالی روابط خانوادگی‌ام.

جمع‌بندی

این گفتگوها، بازتابی از تلاش‌هایم برای پیوند دانش، فقه و عرفان در زندگی روزمره است. با نقد فرهنگ‌های نادرست و ترویج رفق و عدالت، کوشیدم راهی به سوی حقیقت و کرامت انسانی بگشایم. این مجموعه، دعوتی است به تأمل در این تجربه‌ها برای روشنایی مسیر حقیقت‌جویان.