متن تحقیق

!DOCTYPE html>

گفتگوهای صمیمی

برگرفته از درس‌گفتارهای آیت‌الله محمدرضا نکونام قدس‌سره جلسه 1436

مقدمه

این مجموعه، بازتابی از لحظه‌های زندگی من است که گاه در درس‌گفتارهایم به‌صورت گذرا به آن‌ها اشاره کرده‌ام. اکنون این خاطرات را با دلی پر از عشق و صداقت بازگو می‌کنم تا شاید نوری بر مسیر حقیقت‌جویان بتابد. این روایت‌ها نه‌تنها شرح زندگی شخصی من، بلکه تلاشی برای نمایاندن عمق معرفت، تعهد معنوی و نگاه آینده‌نگر به علم و دین است که همواره در وجودم ریشه داشته است. در این گفتگوهای صمیمی، شما را به دنیای تجربه‌هایم دعوت می‌کنم تا با هم، لحظه‌هایی از تأمل و بصیرت را تجربه کنیم.

بخش اول: تابوت دنیا

سال‌ها پیش، با دستان خودم اثری ساختم که نامش را «تابوت دنیا» گذاشتم. این تابوت، که با بلور و آینه‌کاری‌های ظریف تزئین شده بود، نه‌تنها یک شیء هنری، بلکه حامل رازهایی از آینده بود. در آن، نوشته‌هایی قرار داده بودم که پیش‌بینی‌هایی از پیشرفت‌های بشری، از جمله ساخت انسان‌های سفارشی به‌صورت صنعتی، در خود داشت. این تابوت، با طول چهل و پنج و عرض هجده سانتی‌متر، همراه با خورجینی که آن را «پالون» می‌نامیدم، گنجینه‌ای از اندیشه‌هایم بود. آن‌ها را در کتابخانه‌ام، با زنجیرهای زیبا، آویزان کرده بودم تا هر بیننده‌ای را به تأمل وادارد.

روزی به یکی از نزدیکان گفتم: «این تابوت، نمادی از آینده‌ای است که انسان‌ها به خلق موجوداتی سفارشی خواهند رسید.» اما می‌دانستم که کتابخانه‌ام جای امنی نیست. بارها شاهد هجوم مدعیان حفاظت از منافع این و آن بودم که هر چیز ارزشمندی را نشانه می‌گرفتند. به همین سبب، با اندوهی سنگین، تصمیم گرفتم خودم این تابوت و پالون را پیش چشمان چند نفر تخریب کنم. آن‌ها را آتش زدم، در حالی که قلبم از این فقدان می‌سوخت. این کار را کردم تا از دسترس کسانی که نمی‌دانستند ارزش این اثر چیست، دور نگه دارم.

این تابوت، که نامش را از عالم ناسوت گرفته بودم، برایم بیش از یک شیء بود. برخی آن را «پایان دنیا» می‌خواندند، اما من می‌گفتم پایان دنیا، آغاز آخرت است. در فرهنگ ما، تابوت نمادی از گذر از این جهان به سوی برزخ و آخرت است. ته تابوت، پهن‌تر است، گویی به سوی گستردگی دنیا می‌رود، و سر آن باریک‌تر، نشانه‌ای از ورود به عالم برزخ. این نمادها را از کودکی، از استادم آموخته بودم که با ظرافت، از خطاهای رایج در فهم احکام دینی سخن می‌گفت. مثلاً می‌گفت برخی به‌اشتباه «چهار گوشه تابوت» را «چهار کوسه» می‌خوانند و این خطاها، معانی را دگرگون می‌کند.

من در این تابوت، وسایلی قرار داده بودم که هر یک حامل پیامی بود. با خود می‌اندیشیدم اگر روزی از دنیا بروم، شاید کسی این تابوت را باز کند و زیبایی درونش را ببیند. اما ترس از هجوم کسانی که بی‌رحمانه اشیای گرانبها را نابود می‌کنند، مرا واداشت تا خودم آن را از بین ببرم. این انتخاب، دردی عمیق در من به جا گذاشت، اما ناامنی‌ای که سال‌ها با آن زیسته‌ام، مرا به این تصمیم واداشت. در رژیم پهلوی، ساواک ۲۹ بار مرا بازداشت کرد و اکنون نیز گرفتار مافیای زور و زر با عناوین دینی هستیم. این ناامنی، مانع از آن شد که بتوانم این اثر بی‌نظیر را حفظ کنم.

با این حال، این تجربه مرا به تأمل در معنای عمیق‌تر دنیا و آخرت کشاند. قرآن کریم می‌فرماید:

این آیه مرا به یاد کسانی می‌اندازد که با ظاهرگرایی، دین را به ابزار قدرت تبدیل کرده‌اند و از حقیقت آن دور شده‌اند.

نتیجه‌گیری بخش

تابوت دنیا، برای من بیش از یک اثر مادی بود؛ نمادی از آینده‌نگری و تلاش برای حفظ علم و معرفت در برابر ناامنی‌ها. تخریب آن، درسی از گذرا بودن دنیا و اهمیت حفظ اصالت معنوی بود.

بخش دوم: زور نهروانی

روزی با دوستم، آقای بهرامی، در جاده‌ای می‌رفتیم. او با هیکل بزرگش رانندگی می‌کرد و به‌اشتباه وارد مسیر ورود ممنوع شد. پلیس او را متوقف کرد و گواهینامه خواست. بهرامی با هیبتی خاص گفت: «به تو یاد نداده‌اند با بزرگ‌تر از خودت چطور حرف بزنی؟ تمام جاده‌ها برای ما مجاز است!» پلیس ترسید و بدون پیگیری، ما را راه داد. این ماجرا مرا به فکر فرو برد که چگونه زور و ظاهرگرایی می‌تواند حقیقت را تحت‌الشعاع قرار دهد.

این تجربه، مرا به یاد مافیای زور و زری انداخت که با ادعای اجرای دین، به مردم ستم می‌کنند. آن‌ها نه علم اجتهادی دارند و نه درایت اجرایی. این گروه، با خشونت و فریب، هم دین را بدنام می‌کنند و هم جامعه را به فساد می‌کشانند. من در همان روزهای انقلاب، در میدان فوزیه (امام حسین کنونی)، به برخی از انقلابیون تندرو گفتم: «ما نباید مردم را با زور دیندار کنیم. وظیفه ما این است که مردم بگویند عالمان دینی حامی و نان‌رسان ما هستند.» اما برخی، با خشونت، سرمایه‌های انسانی کشور را نابود کردند. افرادی چون هویدا و هژبر یزدانی، که می‌توانستند با تخصص خود به کشور خدمت کنند، قربانی این تندروی‌ها شدند.

در اسفراین، زمانی که مسئولیت داشتم، به طلاب می‌گفتم: «شما فقط مردم را به بهشت بفرستید و جهنم را به من واگذارید.» به کمیته‌ها سر می‌زدم و مشکلات مردم را حل می‌کردم. حتی برای معتادان، که در خماری بودند، به‌طور پنهانی کمک می‌کردم تا سرحال شوند. این کارها باعث شد مردم به من امیدوار شوند، نه اینکه از من بترسند. زنی را به یاد می‌آورم که برای دیدار فرزندش نیاز به ضامن داشت. ضامنش شدم و او با احترام به قولش وفادار ماند. این است معنای اجرای دین با محبت و کرامت.

اما برخی، با ادعای اجرای مرّ دین، به خشونت و استبداد روی آوردند و مافیای زور و زر را شکل دادند. این گروه، با پرونده‌سازی و افترا، حتی عالمان راستین را به حاشیه راندند. روایت می‌فرماید: «مال حرام، حتی معصوم را نیز آلوده می‌کند.» این مافیا، با پول‌های حرام و ظاهرگرایی، سلامت معنوی جامعه را به خطر انداخته است.

نتیجه‌گیری بخش

زور نهروانی، نمادی از انحراف از حقیقت دین است. دین باید با محبت و خدمت به مردم اجرا شود، نه با خشونت و استبداد. این تجربه‌ها به من آموخت که تنها با قربت الهی می‌توان در برابر ظلم ایستادگی کرد.

بخش سوم: قانون اساسی حوزه

یکی از آرزوهایم، تدوین قانون اساسی برای حوزه‌های علمیه است. این قانون باید روحانیت شیعه را در سطح جهانی هدایت کند و از مدیریت سلیقه‌ای و غیرعلمی جلوگیری نماید. حوزه باید طلاب را چنان تربیت کند که در متن جامعه رشد کنند، با مردم انس بگیرند و در برابر فریب‌کاری‌ها هوشیار باشند.

یادم می‌آید در دوازدهم بهمن، با دو اتوبوس از قم به تهران رفتیم تا در استقبال از انقلاب شرکت کنیم. در دانشگاه تهران، گروهی فرصت‌طلب فضا را در دست گرفتند و علما را به حاشیه راندند. این ضعف عملیاتی عالمان بود که تجربه کافی نداشتند. من به طلابم می‌گفتم حتی برای خرید یک شانه تخم‌مرغ، دقت کنید تا کسی شما را فریب ندهد. طلبه باید فنی و هوشیار باشد.

روزی یکی از دوستانم گفت: «برخی عالمان چنان ساده‌اند که با یک دسته‌گل یا قالی، فریب می‌خورند.» من پاسخ دادم: «من پیش از طلبگی، قمارباز بودم و ساده نیستم!» پول نمی‌تواند عالمان راستین را فریب دهد. اما مافیای زور و زر، با سوءاستفاده از اختلاف فتواها، عالمان مستقل را تحت فشار قرار می‌دهد و جامعه را علیه آن‌ها تحریک می‌کند.

من صد جلد کتاب آماده چاپ داشتم، اما نگذاشتم نام ویراستاران در آن‌ها بیاید، زیرا می‌دانستم مافیا آن‌ها را آزار خواهد داد. این کتاب‌ها، که نهضت علمی در حوزه را تقویت می‌کرد، توسط مافیا جمع‌آوری و نابود شد. اما من ناامید نشدم، زیرا انگیزه‌ام قربت الهی است، نه دنیا و شهرت.

من در برابر این مافیا، مانند کشاورزی آزاد چون «باتیسته» در سریال لاباراکاست ایستاده‌ام. او در برابر ارباب‌ها مقاومت کرد و زمینش را نفروخت. من نیز در برابر ظلم، محکم ایستاده‌ام و از خانه امام عصر (عج) نخواهم رفت. انگیزه‌ام، رضایت مولایم است و هیچ زور و ظلمی نمی‌تواند مرا از این مسیر بازدارد.

نتیجه‌گیری بخش

قانون اساسی حوزه، ضرورتی برای حفظ استقلال و عزت روحانیت است. این قانون باید با قربت الهی و کار جمعی تدوین شود تا حوزه‌ها را از سلطه مافیا و انحرافات حفظ کند.

جمع‌بندی نهایی

این گفتگوهای صمیمی، روایتی از زندگی من است که با عشق به علم و دین، و با انگیزه قربت الهی رقم خورده است. از تابوت دنیا تا ایستادگی در برابر زور نهروانی و آرزوی تدوین قانون اساسی حوزه، هر لحظه از این خاطرات، دعوتی است به تأمل در معنای حقیقی دین و علم. من در برابر ظلم و ناامنی، با ایمانی راسخ ایستاده‌ام و امیدوارم این روایت‌ها، نوری بر مسیر حقیقت‌جویان بتاباند.