متن تحقیق

برگرفته از درس‌گفتارهای صادق خادمی

بخش دوم: از سلامت تن تا ظهور قلب

مقدمه

انسان برای دستیابی به توسعه فردی پایدار، ناگزیر است ابتدا بنیان‌های جسمانی خویش را استوار سازد. سلامت تن، همچون خاک حاصلخیز، زمینه‌ساز رشد آگاهی و معنا است. هرگونه سستی در این بنیان، جریان توسعه را مختل می‌کند. این بخش بر آن است تا مسیر گذار از سلامت جسمانی به ظهور ابزار معنوی قلب را با نگاهی نظام‌مند تبیین نماید.

۱. ضرورت سلامت تن و امنیت جسمانی

انسان باید به سلامت تن خویش اهتمام ورزد و از ضعف قلب پرهیز کند؛ زیرا ضعف قلب، عملکرد آن را مختل ساخته و انبوهی از اطلاعات را از دسترس مغز خارج می‌سازد. ضربه به مغز، به ویژه در حوادث رانندگی که فراوان رخ می‌دهد، انسان را از مسیر توسعه منحرف می‌کند. از این رو، انسان باید خود را در حد امکان از این مخاطرات محفوظ دارد.

تنظیم مسافرت‌ها به گونه‌ای که ایمنی و امنیت تأمین شود، ضروری است. قرار گرفتن در معرض خطر، به ویژه در جاده‌های پرخطر ایران که به جاده‌های مرگ شهرت یافته‌اند، نه تنها جان را تهدید می‌کند، بلکه روح و روان را نیز آشفته می‌سازد. مشاهده تصادفات، درد و رنجی را در وجود انسان جاری می‌سازد که مسافرت را آلوده کرده و مانع بهره‌مندی از شادی می‌شود.

۲. تقویت سیستم ایمنی و امنیت روانی

انسان باید تن خویش را تقویت کند، سیستم ایمنی‌اش را استوار سازد، امنیت روانی‌اش را ارتقا بخشد و سلامت مغز، قلب و اعضا را حفظ نماید. این‌ها منابع آگاهی و توسعه‌اند. توسعه سالم تنها هنگامی تداوم می‌یابد که این سلامت به رستگاری ابدی و مالکیت قلب تبدیل شود.

۳. قلب: امر معنایی و باطنی

قلب، امری معنایی و باطنی است، نه تنی. تا اینجای مسیر، همه چیز مادی بود: تن، ماده، علوم و مهارت‌ها. حتی فلسفه و عرفان نیز آگاهی‌هایی مادی‌اند و هیچ‌یک مجرد نیستند. انسان تا ابزار قلب را نیابد، به معنا و تجرد دست نمی‌یابد.

باید تن را سالم نگه داشت، آگاهی‌های سالم به آن رساند، با واقعیت‌ها آشنا شد، مسیر رشد را پیمود، غذاهای لطیف مصرف کرد، بهداشت خواب را رعایت نمود، از هوای تازه بهره برد و با آسمان و هوای سالم ارتباط برقرار کرد. ذکر و نمازی که دین توصیه کرده، انسان را رفته‌رفته مجرد می‌سازد و به سوی معنا پیش می‌برد.

۴. گذار از قبض ذهن به بسط قلب

ذهن امری قبضی است: محاسبه‌گر، منفعت‌طلب، دنبال منافع خویش. اما با سبک زندگی سالم، گیرها به دیگران کاهش می‌یابد. قبض یعنی گیردادن. کاهش قبض، نشانه حرکت به سوی تجرد و ظهور ابزار قلب است.

انسان هنگامی ابایی از مواجهه ندارد، امتناعی از مهار اشیاء نمی‌ورزد، گرفتار ماده، خودخواهی، منیت، نفسانیت و لذت‌هایی که نمی‌تواند از آن‌ها بگذرد نیست، قلب در او شروع به رشد می‌کند.

۵. نشانه‌های ظهور قلب

کم‌کم دیگران را دوست می‌دارد، گلدانی پرورش می‌دهد، به آن رسیدگی می‌کند. به خود توجه می‌کند، از آینه بیشتر استفاده می‌نماید، زیبایی‌های خویش را می‌بیند. نعمت‌های زندگی را مشاهده می‌کند: خانه، مسکن، که بسیاری فاقد آن‌اند. از خودخواهی بیرون می‌آید و ضعیفان و کم‌برخورداران را می‌بیند.

۶. لطافت: خوراک جان قلب

انسان به گل‌ها، حیوانات و انسان‌ها توجه می‌کند. انسان‌ها را ذهنی تحلیل نمی‌کند؛ ابتدا قلب لطیف و نازک آن‌ها را می‌بیند. خود ظریف است و ظرائف را درک می‌کند. قلب لطیف‌تر از مغز است و لطافت‌ها را می‌شناسد.

هرچه لطیف‌خواری بیشتر باشد، توسعه فردی و معنوی افزون‌تر می‌گردد. نوازش گلدان، لطافتی است که خوراک قلب می‌شود. قلب نرم می‌گردد، از قساوت و قبض بیرون می‌آید.

۷. ویژگی‌های قلب بالنده

قلب استعدادها و خواسته‌ها را سرکوب نمی‌کند، اجازه ظهور می‌دهد، گاهی خواسته‌های خویش را زمین می‌گذارد تا خواسته‌های دیگران شکوفا شود. قدرت گذشت، محبت و دلتنگی برای دوستان پیدا می‌کند.

۸. امور معنایی: تقویت‌کننده قلب

سرمایه‌گذاری بر قلب با مصرف امور معنایی است: شجاعت، عبادت، نماز، زدودن ترس، نرمی، انعطاف. انسان باید بسط یابد. بسط ایمان است و قبض کفر.

۹. بسط قلب و معاشرت

هرچه بسط بیشتر باشد، معاشرت با آدمیان افزون‌تر می‌شود. برخی از خانه دیگران پرهیز دارند (قبض)، برخی با همه‌اند (بسط). قلب مانند آب، ظرف را می‌گیرد، ابا و امتناعی ندارد.

۱۰. قلب و اولیاء الهی

قلب تقویت‌شده، پیش اولیاء الهی تسلیم می‌شود. نیازی به دلیل، استدلال، معجزه یا کرامت نیست. قلب امواج و انرژی می‌گیرد. مانند آب که ظرف را پر می‌کند، اگر کاسه نباشد، دریاچه، دریا یا اقیانوس شود، همه را در بر می‌گیرد.

۱۱. انتقال انرژی و ارتباط با عوالم

انتقال انرژی واقعی است. انرژی‌درمانگران فرد ضعیف را نیرومند می‌سازند. صاحب قلب از انرژی دیگران و عوالم دیگر بهره می‌برد. گستره بسط، میزان توسعه را تعیین می‌کند.

۱۲. محدودیت ذهن در برابر قلب

با ذهن نمی‌توان از قرآن کریم، اولیاء، خداوند، فرشتگان و ارواح انبیاء بهره برد. کتاب و فلسفه مانع می‌شود اگر قلب نباشد. علم بدون قلب، غرور، لجاجت و ناسازگاری می‌آورد.

نتیجه‌گیری بخش

توسعه فردی از سلامت تن آغاز می‌شود، به ظهور قلب می‌رسد و با امور معنایی به تجرد منتهی می‌گردد. قلب، ابزار صید معنا و آرامش است. بدون آن، علم تنها مادیات می‌آورد و آرامش را سلب می‌کند.

جمع‌بندی نهایی کتاب

توسعه فردی، سفری است از تن به قلب و از قلب به تجرد. سلامت جسمانی، زمینه‌ساز آگاهی است؛ قلب، ابزار معنا؛ و بسط، راه رستگاری. انسان با تقویت تن، تلطیف وجود و مصرف امور معنایی، از قبض ذهن رها شده و به اقیانوس معنا می‌رسد.